Βίντεο παρουσιάζει παραπλανητικά τον ρόλο του CO2 στην κλιματική αλλαγή

ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: Το CO₂ αποτελεί μόλις το 0,04% της ατμόσφαιρας και οι ανησυχίες για την επίδρασή του στο κλίμα είναι υπερβολικές. Οι ίδιοι οι ειδικοί δεν γνωρίζουν καν αυτό το ποσοστό.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Παρότι το CO₂ αποτελεί πράγματι περίπου το 0,04% της γήινης ατμόσφαιρας, αυτή η «μικρή» αναλογία δεν σημαίνει ότι η επίδρασή του στο κλίμα είναι αμελητέα. Υπάρχει επιστημονική συναίνεση για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ οι συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου, όπως το CO₂, έχουν αυξηθεί σημαντικά λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Επιπλέον, οι ερωτώμενοι στο βίντεο εκπροσωπούσαν τον τομέα των μεταφορών στις ΗΠΑ και δεν κατέθεταν ως κλιματολόγοι ή ειδικοί στην επιστήμη του κλίματος.

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2026, κυκλοφόρησε στο Facebook βίντεο με ελληνικούς υπότιτλους, το οποίο φαίνεται να δείχνει απόσπασμα από ακρόαση στο αμερικανικό Κογκρέσο. Ο χρήστης που το κοινοποίησε γράφει στην ανάρτηση: «ΔΙΟΞΕΊΔΙΟ ΤΟΥ ΆΝΘΡΑΚΑ. ΠΩ-ΠΩ-ΠΩ ΧΆΛΙΑ ΕΊΝΑΙ Ο ΑΈΡΑΣ. ΑΧ ΑΥΤΉ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΉ ΑΛΛΑΓΉ. ΑΛΛΆ ΣΕ ΤΙ ΠΟΣΟΣΤΌ ΚΥΜΑΊΝΕΤΑΙ? ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΊ……..ΓΝΩΡΊΖΟΥΝ».

Στο βίντεο εμφανίζονται αρκετοί συμμετέχοντες στην ακρόαση και ένας από αυτούς καλεί τους υπόλοιπους να εκτιμήσουν τι ποσοστό της ατμόσφαιρας αποτελεί το CO₂. Οι απαντήσεις κυμαίνονται από 5% έως 8%. Ο άνδρας που θέτει την ερώτηση αναφέρει στη συνέχεια το ποσοστό 0,04% και υποβαθμίζει τη σημασία της αύξησης αυτής της συγκέντρωσης.

Από τη δημοσίευσή του στις 14 Σεπτεμβρίου 2026, το βίντεο έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 650 κοινοποιήσεις και πάνω από 45.000 προβολές στο Facebook.

Ωστόσο, οι ισχυρισμοί αυτοί είναι παραπλανητικοί και παραλείπουν σημαντικό πλαίσιο.

Τι γνωρίζουμε

Μια αντίστροφη αναζήτηση βίντεο μάς επέτρεψε να εντοπίσουμε στο YouTube ολόκληρη την ακρόαση της 28ης Μαρτίου 2023 (αρχειοθετημένη εδώ). Πρόκειται για ακρόαση ενώπιον της Υποεπιτροπής Οδικών Μεταφορών και Δημόσιων Συγκοινωνιών της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, με αντικείμενο την εφαρμογή του νόμου για τις επενδύσεις στις υποδομές και την απασχόληση. Το απόσπασμα που χρησιμοποιείται στην ανάρτηση στο Facebook ξεκινά στο χρονικό σημείο 2:09:15 του βίντεο στο YouTube.

Η πλήρης απομαγνητοφώνηση στα αγγλικά είναι διαθέσιμη μέσω του επίσημου ιστοτόπου της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ (αρχειοθετημένα εδώ και εδώ). Η συγκεκριμένη ανταλλαγή καταγράφεται στις σελίδες 82 και 83 του αρχείου και διεξάγεται μεταξύ των μαρτύρων Μαρκ Γουίλιαμς, Ντουέιν Μπόιντ, Άρικ Ντρέερ και Πόλα Χάμοντ και του Ρεπουμπλικανού βουλευτή Νταγκ ΛαΜάλφα. Ακολουθεί η μετάφρασή της στα ελληνικά:

ΛΑΜΑΛΦΑ: Ας σας ρωτήσω γρήγορα έναν έναν. Τι ποσοστό της ατμόσφαιράς μας αποτελεί το CO₂; Κάντε την καλύτερη εκτίμησή σας. Δεν χρειάζεται να είστε ακριβείς. Όλοι με τη σειρά.
ΜΠΟΪΝΤ: Επαναλάβετε την ερώτηση.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Τι ποσοστό της ατμόσφαιράς μας αποτελεί το CO₂, το διοξείδιο του άνθρακα;
ΛΑΜΑΛΦΑ: Πείτε έναν αριθμό στην τύχη, δεν πειράζει.
ΓΟΥΙΛΙΑΜΣ: Ας δοκιμάσω. Πέντε τοις εκατό.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Πέντε;
ΜΠΟΪΝΤ: Θα πω κι εγώ το ίδιο.
ΝΤΡΕΕΡ: Ας πούμε 7%. Είναι ο αγαπημένος μου αριθμός.
ΧΑΜΟΝΤ: Θα συμφωνήσω με το 5% που είπαν και θα προσθέσω ότι γνωρίζουμε πως οι μεταφορές ευθύνονται για το 49% των εκπομπών CO₂. Γι’ αυτό εργαζόμαστε όλοι για την ενεργειακή μετάβαση.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Μάλιστα. Εσείς, λοιπόν, τι ποσοστό πιστεύετε ότι είναι;
ΧΑΜΟΝΤ: Πέντε.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Πέντε; Εσείς; Δεν σας άκουσα, κύριε Ντρέερ.
ΝΤΡΕΕΡ: Α, 7%.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Επτά. Είχατε κι εσείς κάποια εκτίμηση, κύριε Μπόιντ;
ΜΠΟΪΝΤ: Έχουμε λοιπόν ένα πέντε κι ένα επτά;
ΛΑΜΑΛΦΑ: Σαν να παίζουμε στο «The Price Is Right».
ΜΠΟΪΝΤ: Οκτώ, για να δώσω την υψηλότερη εκτίμηση.
ΛΑΜΑΛΦΑ: Εντάξει. Σας ευχαριστώ και δεν θέλω να σας φέρω σε δύσκολη θέση. Κάνω αυτή την ερώτηση σε πολλούς, γιατί το μόνο που ακούμε είναι κλιματική αλλαγή, κλιματική αλλαγή, CO₂, CO₂. Άκουσα κάποιους από εσάς να λέτε ότι σκοπεύετε να αντικαταστήσετε τα οχήματά σας με ηλεκτρικά, παρότι δεν διαθέτουμε το κατάλληλο ηλεκτρικό δίκτυο. Κι εγώ, ως αγρότης, δεν θα ήμουν καθόλου ευχαριστημένος αν έπρεπε να σπεύσω να αντικαταστήσω μηχανήματα αξίας 300.000, 500.000 ή ενός εκατομμυρίου δολαρίων, επειδή κάποιος θέλει να είναι ηλεκτρικά. Η απάντηση είναι 0,04%, όχι 1%, ούτε μισό τοις εκατό. Είναι 0,04% και έχει αυξηθεί από το 0,03% τις τελευταίες δύο δεκαετίες περίπου. Γι’ αυτή την ελάχιστη μεταβολή του CO₂ μάς βάζουν όλους να κάνουμε τόσες ανατροπές. Αν πέσουμε κάτω από το 0,02%, η φυτική ζωή αρχίζει να πεθαίνει.

Ωστόσο, ο κατάλογος των μαρτύρων δείχνει ότι εκπροσωπούσαν φορείς και επιχειρήσεις των μεταφορών, των δομικών υλικών και των κατασκευών. Δηλαδή, δεν κατέθεταν ως επιστήμονες ή ειδικοί του κλίματος και οι λανθασμένες εκτιμήσεις τους δεν αποτελούν επιχείρημα κατά της επιστημονικής γνώσης για την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Το ποσοστό 0,04% που ανέφερε ο βουλευτής ΛαΜάλφα αντιστοιχεί πράγματι, κατά προσέγγιση, στην αναλογία του CO₂ στην ατμόσφαιρα: 400 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm), δηλαδή 400 μόρια CO₂ για κάθε εκατομμύριο μόρια ξηρού αέρα. Πρόκειται επομένως για τη συγκέντρωση του αερίου στην ατμόσφαιρα και όχι για το ποσοστό συμμετοχής του στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με την έκθεση για την κατάσταση του κλίματος το 2023, στον ιστότοπο της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) (αρχειοθετημένη εδώ), η μέση παγκόσμια συγκέντρωση CO₂ το 2023, τη χρονιά δηλαδή της ακρόασης, έφτασε τα 419,3 ppm, περίπου 0,0419%, και ήταν κατά περίπου 50% υψηλότερη από το προβιομηχανικό επίπεδο.

Ωστόσο, η αναλογία ενός αερίου στην ατμόσφαιρα δεν αρκεί για να προσδιοριστεί η επίδρασή του στο κλίμα. Η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) (αρχειοθετημένη εδώ) διακρίνει τρεις παράγοντες: τη συγκέντρωσή του, τη διάρκεια παραμονής του στην ατμόσφαιρα και την ικανότητά του να απορροφά ενέργεια. Έτσι, ορισμένα αέρια, ακόμη και όταν εκπέμπονται σε πολύ μικρές ποσότητες, έχουν υψηλό δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη.

Η EPA αναφέρει επίσης ότι το CO₂ εκπέμπεται, μεταξύ άλλων, από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και από ορισμένες βιομηχανικές διεργασίες, όπως η παραγωγή τσιμέντου. Υπενθυμίζει ακόμη ότι τα φυτά απορροφούν CO₂ στο πλαίσιο του βιολογικού κύκλου του άνθρακα. Συνεπώς, πρέπει να διακρίνουμε τις εκπομπές, δηλαδή τις ποσότητες που απελευθερώνονται, από τη συγκέντρωση, η οποία μετρά την παρουσία του αερίου στον αέρα. Τα ποσοστά που αφορούν την κατανομή των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου δεν είναι συγκρίσιμα με το 0,04% της ατμόσφαιρας.

Ο Τζέισον Γουέστ, καθηγητής Περιβαλλοντικών Επιστημών και Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ, εξήγησε σε άρθρο του στο The Conversation, τον Σεπτέμβριο του 2019 (αρχειοθετημένο εδώ), γιατί το CO₂ συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, παρότι αποτελεί μικρό μέρος της ατμόσφαιρας, και γιατί η αύξηση της συγκέντρωσής του προκαλεί θέρμανση. Η Γη δέχεται ηλιακή ενέργεια και εκπέμπει ενέργεια προς το διάστημα με τη μορφή υπέρυθρης ακτινοβολίας. Η μοριακή δομή του CO₂ τού επιτρέπει να απορροφά ορισμένα μήκη κύματος αυτής της ακτινοβολίας, σε αντίθεση με άλλα αέρια, όπως το άζωτο και το οξυγόνο, τα οποία βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερες συγκεντρώσεις.

Τα αέρια του θερμοκηπίου απορροφούν και επανεκπέμπουν αυτή την ακτινοβολία προς διάφορες κατευθύνσεις, μεταξύ άλλων προς την επιφάνεια της Γης. Η παρουσία τους συμβάλλει έτσι στη διατήρηση υψηλότερης θερμοκρασίας στον πλανήτη από ό,τι θα επικρατούσε χωρίς αυτά. Η αύξηση της συγκέντρωσής τους μεταβάλλει αυτό το ενεργειακό ισοζύγιο. Το MIT Climate Portal υπογραμμίζει επίσης ότι το καθοριστικό στοιχείο είναι ακριβώς η αύξηση της συγκέντρωσης: περισσότερο CO₂ δυσχεραίνει την αποβολή ενέργειας προς το διάστημα, προκαλώντας θέρμανση (αρχειοθετημένο εδώ).

Τέλος, ο Γιοχανάν Κούσνιρ, ερευνητής στη φυσική του κλίματος στο Παρατηρητήριο Lamont-Doherty, απαντά ακριβώς στο ερώτημα για το 0,04% του CO₂ στην ατμόσφαιρα (αρχειοθετημένο εδώ). Υπενθυμίζει ότι οι υδρατμοί συμβάλλουν σημαντικά στο φυσικό φαινόμενο του θερμοκηπίου, αλλά δεν απορροφούν όλη την υπέρυθρη ακτινοβολία και συγκεντρώνονται κυρίως στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Το CO₂ εξακολουθεί επομένως να παίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της ποσότητας ενέργειας που διαφεύγει προς το διάστημα. Ο ερευνητής περιγράφει επίσης έναν μηχανισμό ενίσχυσης: η αύξηση του CO₂ θερμαίνει, μεταξύ άλλων, τους ωκεανούς, ευνοώντας την αύξηση των υδρατμών στην ατμόσφαιρα, οι οποίοι ενισχύουν με τη σειρά τους το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική και έχει ανθρωπογενή προέλευση

Υπάρχει ευρεία συναίνεση στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα σχετικά με την ανθρωπογενή προέλευση της κλιματικής αλλαγής (αρχειοθετημένο εδώ). Στην έκτη έκθεση αξιολόγησής της, η οποία δημοσιεύτηκε μεταξύ 2021 και 2023 (αρχειοθετημένη εδώ), η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) προειδοποίησε ότι απαιτείται άμεση δράση για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ώστε να αποφευχθούν καταστροφικές συνέπειες στο μέλλον.

Στη συνθετική έκθεση του 2023, στην παράγραφο A.1.3, η IPCC αποδίδει κατηγορηματικά στις ανθρωπογενείς εκπομπές την παρατηρούμενη αύξηση των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου που αναμειγνύονται ομοιόμορφα στην ατμόσφαιρα, από περίπου το 1750 (αρχειοθετημένη εδώ). Η IPCC εξετάζει επίσης ειδικά το CO₂ στην έκθεσή της, εκτιμώντας ότι οι εκπομπές του συνέβαλαν κατά περίπου 0,8°C στη θέρμανση της περιόδου 2010–2019 σε σχέση με το 1850–1900, με εύρος εκτίμησης από 0,5 έως 1,2°C. Τέλος, επισημαίνει, με υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης, ότι η ατμοσφαιρική συγκέντρωση CO₂ το 2019, στα 410 ppm, ήταν υψηλότερη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή κατά τα τελευταία τουλάχιστον δύο εκατομμύρια χρόνια.

Το συγκεκριμένο βίντεο είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου το 2023 από το PolitiFact (αρχειοθετημένο εδώ).

Συμπέρασμα

Παρότι το CO₂ αποτελεί πράγματι περίπου το 0,04% της γήινης ατμόσφαιρας, αυτή η «μικρή» αναλογία δεν σημαίνει ότι η επίδρασή του στο κλίμα είναι αμελητέα. Υπάρχει επιστημονική συναίνεση για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ οι συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου, όπως το CO₂, έχουν αυξηθεί σημαντικά λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Επιπλέον, οι ερωτώμενοι στο βίντεο εκπροσωπούσαν τον τομέα των μεταφορών στις ΗΠΑ και δεν κατέθεταν ως κλιματολόγοι ή ειδικοί στην επιστήμη του κλίματος.