Ισχυρισμός: Μόνο 2 γυναίκες δήλωσαν ενδιαφέρον για εθελοντική στράτευση στον Ελληνικό Στρατό, αποτυχία του Υπουργού Άμυνας Νίκου Δένδια.
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Το πρόγραμμα εθελοντικής στράτευσης γυναικών στην Ελλάδα δεν έχει ξεκινήσει ακόμα και δεν έχουν ανοίξει οι αιτήσεις. Ο αριθμός “2 γυναίκες” αναφέρεται στην Κύπρο, όπου το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Οκτώβριο 2025. Πρόκειται για σύγχυση δύο διαφορετικών χωρών και προγραμμάτων.
Στις 8 Νοεμβρίου 2025, ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος δημοσίευσε ανάρτηση στο X ισχυριζόμενος ότι στην Ελλάδα “μόνο 2 γυναίκες δήλωσαν εθελόντριες στην στράτευση” και χαρακτηρίζοντας αυτό αποτυχία του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια. Στην ανάρτησή του, ο Βελόπουλος κάνει αιχμηρή κριτική για την κατάσταση της εκπαίδευσης και την πολιτική του Υπουργείου, χρησιμοποιώντας τον συγκεκριμένο αριθμό ως απόδειξη αποτυχίας.
Τι ισχύει
O ισχυρισμός αυτός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και προκύπτει από σύγχυση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας ανακοίνωσε τον Μάρτιο 2025 την εισαγωγή εθελοντικής στράτευσης γυναικών στο πλαίσιο του προγράμματος “Ατζέντα 2030” για την αναμόρφωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Η ανακοίνωση επαναλήφθηκε τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο 2025, με το πρόγραμμα να προγραμματίζεται να ξεκινήσει το 2026.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, το πρόγραμμα θα ξεκινήσει με μια πιλοτική μονάδα 100 έως 150 εθελοντριών. Ο Υπουργός δήλωσε στο Οικονομικό Συνέδριο της Ναυτεμπορικής τον Οκτώβριο 2025: “Από το 2026, ξεκινάμε την εθελοντική στράτευση γυναικών. Θα δημιουργήσουμε μια μονάδα 100-150 εθελοντριών για να συνδέσουμε ακόμα περισσότερο τις γυναίκες με τις Ένοπλες Δυνάμεις”.
Το πρόγραμμα προβλέπει 12μηνη θητεία για γυναίκες ηλικίας 20-26 ετών, με κίνητρα όπως μοριοδότηση σε διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ και δυνατότητα πρόσληψης ως νοσηλευτικό προσωπικό. Η εκπαίδευση θα πραγματοποιείται σε ειδικό κέντρο στη Λαμία. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν έχουν ανοίξει ακόμα αιτήσεις για το ελληνικό πρόγραμμα. Δεν υπάρχει μηχανισμός μέσω του οποίου γυναίκες να μπορούν να δηλώσουν ενδιαφέρον. Επομένως, είναι χρονολογικά αδύνατο να έχουν δηλώσει εθελόντριες στην Ελλάδα “μόνο 2 γυναίκες” .
Η κατάσταση στην Κύπρο
Στην Κύπρο, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε τον Απρίλιο 2025 νομοθεσία που επιτρέπει την εθελοντική στράτευση γυναικών στην Εθνική Φρουρά. Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Οκτώβριο 2025, με ελάχιστη θητεία 6 μήνες για γυναίκες ηλικίας 18-26 ετών.
Οι αιτήσεις έκλεισαν στις 24 Οκτωβρίου 2025. Ο Υπουργός Άμυνας της Κύπρου Βασίλης Πάλμας δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι αρχικά δύο γυναίκες εκδήλωσαν ενδιαφέρον. Τελικά, στις 30-31 Οκτωβρίου 2025, μόνο μία γυναίκα κατατάχθηκε: η 22χρονη Σωτηρούλα Σπανού, που έγινε η πρώτη γυναίκα εθελόντρια στην Εθνική Φρουρά της Κύπρου.
Ο Υπουργός Πάλμας είχε ήδη προειδοποιήσει ότι η κυβέρνηση “δεν τρέφει ψευδαισθήσεις” για μεγάλη συμμετοχή, εξηγώντας ότι ο πρώτος στόχος ήταν η θέσπιση του νομικού πλαισίου.
Η σύγχυση
Είναι προφανές ότι ο αριθμός “2 γυναίκες” προέρχεται από την κυπριακή περίπτωση και όχι από την ελληνική. Η χρονική σύμπτωση (ο Βελόπουλος δημοσίευσε την ανάρτησή του λίγες ημέρες αφού η Κύπρος ανακοίνωσε τα στοιχεία συμμετοχής) και η ακρίβεια του αριθμού επιβεβαιώνουν τη σύγχυση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο Πάλμας ανέφερε στις δηλώσεις του ότι “ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας της Ελλάδος έχει θέσει στόχο να προσελκύσει 200 γυναίκες μέσα σε πέντε χρόνια”, κάνοντας σαφή τη διάκριση μεταξύ των δύο προγραμμάτων.
Συμπέρασμα
Ο ισχυρισμός του Κυριάκου Βελόπουλου ότι “μόνο 2 γυναίκες” δήλωσαν εθελόντριες στην Ελλάδα είναι ψευδής. Το πρόγραμμα εθελοντικής στράτευσης γυναικών στην Ελλάδα δεν έχει ξεκινήσει, δεν έχουν ανοίξει αιτήσεις και δεν υπάρχει μηχανισμός για δήλωση ενδιαφέροντος. Ο αριθμός αναφέρεται στην Κύπρο, όπου το πρόγραμμα λειτουργεί ήδη από τον Οκτώβριο 2025.
Ισχυρισμός: Η πικραλίδα εξαλείφει καρκινικά κύτταρα.
Συμπέρασμα: Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η πικραλίδα θεραπεύει τον καρκίνο στον άνθρωπο.Η πικραλίδα δεν έχει δοκιμαστεί σε ανθρώπους και δεν έχει αποδείξει καμία αντικαρκινική δράση στην πράξη. Δεν αποδειχθεί καμία σοβαρή κλινική έρευνα που να τη στηρίζει ως θεραπεία.
Μια ανάρτηση στο Facebook ισχυρίζεται οτι η πικραλίδα εξαλείφει καρκινικά κύτταρα σύμφωνα με μελέτες.
Η ομιλήτρια του συγκεκριμένου βίντεο είναι η Αμαλία Παυλίδη η οποία στην ιστοσελίδα της παρουσιάζεται ως ολιστική/συμπληρωματική θεραπεύτρια (homeopath/holistic practitioner) με ενεργή παρουσία στα social media όπου ανεβάζει βίντεο και συμβουλές για φυσικές θεραπείες και προϊόντα. Η Παυλίδη δεν διαθέτει ιατρική ειδίκευση ούτε επιστημονικές δημοσιεύσεις σε τομείς όπως η ογκολογία ή φαρμακολογία. Το περιεχόμενό της εντάσσεται στην κατηγορία των εναλλακτικών προσεγγίσεων, όχι της τεκμηριωμένης ιατρικής.
Τι ισχύει:
Η πικραλίδα πρόκειται για φυτό του γένους Taraxacum, κοινό σε όλη την Ευρώπη και ευρέως γνωστό για τα κίτρινα άνθη του και τους χαρακτηριστικούς λευκούς σπόρους που διασκορπίζονται με τον αέρα. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται για ήπιες πεπτικές ενοχλήσεις και ως διουρητικό, χωρίς να έχει αναγνωριστεί ως θεραπεία για σοβαρές παθήσεις.
Ο ισχυρισμός ότι η πικραλίδα «εξαλείφει» καρκινικά κύτταρα βασίζεται σε παρερμηνεία προκλινικών δεδομένων εδω και εδω . Πράγματι, υπάρχουν εργαστηριακές μελέτες που δείχνουν ότι εκχυλίσματα ρίζας πικραλίδας μπορούν να επηρεάσουν ορισμένες σειρές καρκινικών κυττάρων σε πιάτα καλλιέργειας ή σε μοντέλα ποντικών. Ερευνητές όπως οι Ovadje και Chatterjee έχουν αναδείξει τέτοια αποτελέσματα σε καρκινικά κύτταρα παχέος εντέρου και μελανώματος, αντίστοιχα. Το εκχύλισμα ρίζας πικραλίδας εφαρμόστηκε απευθείας πάνω σε καρκινικά κύτταρα παχέος εντέρου και σε μικρά πειραματικά μοντέλα, με αποτέλεσμα να παρατηρηθεί απόπτωση των κυττάρων.
Αυτά τα ευρήματα όμως, παρότι υποδεικνύουν υποσχομενες κατευθυνσεις, δεν μεταφράζονται σε κλινική αποτελεσματικότητα. Η συντριπτική πλειονότητα των ουσιών που φαίνονται «θαυματουργές» σε εργαστηριακό επίπεδο αποτυγχάνουν όταν φτάνουν σε ανθρώπινες δοκιμές, είτε επειδή δεν είναι ασφαλείς είτε επειδή ο ανθρώπινος οργανισμός δεν τις μεταβολίζει με τον τρόπο που θα απαιτούσε μια θεραπεία. Χωρίς ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν το εκχύλισμα απορροφάται, σε ποια δόση θα ήταν ασφαλές, αν προκαλεί τοξικότητα, αν επηρεάζει άλλα φάρμακα, ή αν μπορεί να φτάσει καν στους ιστούς όπου υπάρχουν οι όγκοι.
Όλα αυτά τα ευρήματα περιορίζονται αυστηρά σε προκλινικό επίπεδο. Δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες σε ανθρώπους που να αξιολογούν την πικραλίδα ως αντικαρκινική θεραπεία. Ούτε φάσεις Ι, ούτε φάσεις ΙΙ, ούτε φάσεις ΙΙΙ.
Κανένα ιατρικό ίδρυμα και καμία ογκολογική εταιρεία και κανένας διεθνής οργανισμός δεν την αναγνωρίζει ως θεραπευτική επιλογή. Όπως σημειώνει το Cancer Research UK, το να περάσει κάποια φαρμακευτική αγωγή από τα εργαστηριακά ευρήματα στην πραγματική ιατρική πράξη είναι εξαιρετικά δύσκολο και η πλειονότητα των ουσιών αποτυγχάνει σε κλινικό περιβάλλον. Επίσης, το National Center for Complementary and Integrative Health των ΗΠΑ επισημαίνει πως δεν υπάρχουν εγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις για τη χρήση της σε καρκινικές νόσους.
Συμπέρασμα
Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η πικραλίδα θεραπεύει τον καρκίνο στον άνθρωπο.Η πικραλίδα δεν έχει δοκιμαστεί σε ανθρώπους και δεν έχει αποδειχθεί καμία αντικαρκινική δράση στην πράξη. Δεν υπάρχει καμία σοβαρή κλινική έρευνα που να τη στηρίζει ως θεραπεία.
Ισχυρισμός: “Η θνησιμότητα από ιλαρά στην Αγγλία μειώθηκε κατά 99,95% από το 1911-1920 μέχρι το 1960 χωρίς εμβόλια. Όχι δεν είναι το εμβόλιο που έκανε τη δουλειά”
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός. Ενώ είναι αλήθεια ότι οι θάνατοι από ιλαρά μειώθηκαν πριν την εισαγωγή του εμβολίου, η ανάρτηση συγχέει τη θνησιμότητα με τη νοσηρότητα και αγνοεί κρίσιμα στοιχεία: η ιλαρά συνέχιζε να προσβάλλει εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά κάθε χρόνο, προκαλώντας σοβαρές επιπλοκές, νοσηλείες και θανάτους που μόνο το εμβόλιο κατάφερε να εξαλείψει.
Ανάρτηση που κυκλοφορεί στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης (εδώ και εδώ) παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία για τη θνησιμότητα από ιλαρά στην Αγγλία και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η μείωση της θνησιμότητας έγινε χωρίς εμβόλια. Το μήνυμα περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία: “Ιλαρά 1911-1920: Αγόρια, 2.57 ανά 1000 γεννήσεις, Κορίτσια 2.17 ανά 1000 γεννήσεις. 1960: Αγόρια, 0 ανά 1000 γεννήσεις, Κορίτσια 0.01 ανά 1000 γεννήσεις. Μείωση θνησιμότητας αποδιδόμενη στην ιλαρά μόνο 99.95% από το 1911-1920 ως το 1960. ΧΩΡΙΣ ΕΜΒΟΛΙΑ.”
Τι ισχύει
Είναι αλήθεια ότι οι θάνατοι από ιλαρά στην Αγγλία και την Ουαλία μειώθηκαν σημαντικά πριν την εισαγωγή του εμβολίου το 1968. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι θάνατοι μειώθηκαν από περίπου 307 το 1949 σε 98 το 1959 (Πηγή). Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, καταγράφονταν περίπου 100 θάνατοι ετησίως από οξεία ιλαρά (Πηγή 1, Πηγή 2).
Αυτή η μείωση οφειλόταν σε βελτιωμένη διατροφή, καλύτερη ιατρική φροντίδα και τη διαθεσιμότητα αντιβιοτικών που μπορούσαν να θεραπεύσουν δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις όπως η πνευμονία, που ήταν οι κύριες αιτίες θανάτου σε περιπτώσεις ιλαράς (Πηγή 1, Πηγή 2, Πηγή 3). Όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, “στις ανεπτυγμένες χώρες, οι εξελίξεις στην υγεία των κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης διατροφής, σήμαινε ότι τα ποσοστά θνησιμότητας είχαν μειωθεί μέχρι τον εικοστό αιώνα. Η διαθεσιμότητα αντιβιοτικών, αν και ανίσχυρων εναντίον του ίδιου του ιού, μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην καταπολέμηση επιπλοκών όπως η βακτηριακή πνευμονία” (Πηγή).
Η μεγαλύτερη παραπλάνηση της ανάρτησης είναι ότι συγκεντρώνεται αποκλειστικά στους θανάτους και αγνοεί εντελώς τα κρούσματα της νόσου. Πριν από την εισαγωγή του εμβολίου το 1968, μεταξύ 160.000 και 800.000 κρουσμάτων ιλαράς αναφέρονταν ετησίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, με κορυφώσεις κάθε δύο χρόνια (Πηγή 1, Πηγή 2, Πηγή 3). Σχεδόν κάθε παιδί προσβαλλόταν από ιλαρά πριν φτάσει στην ενηλικίωση (Πηγή).
Αυτό συνέβαινε παρά τις βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης, επειδή η ιλαρά είναι εξαιρετικά μεταδοτική και μεταδίδεται μέσω του αέρα. Η καλύτερη υγιεινή και το καθαρό νερό, που βοήθησαν στον έλεγχο ασθενειών όπως η χολέρα και ο τυφοειδής πυρετός, είχαν ελάχιστο αντίκτυπο στη μετάδοση της ιλαράς (Πηγή). Όπως επισημαίνουν ερευνητές, “ο ιός της ιλαράς μεταδίδεται από τον αέρα, οπότε βελτιώσεις στην υγιεινή, όπως το καθαρό νερό ή τα καλύτερα συστήματα αποχέτευσης, δεν μειώνουν τη μετάδοσή του. Επειδή η ιλαρά είναι τόσο μεταδοτική, σχεδόν κάθε παιδί εξακολουθούσε να προσβάλλεται από ιλαρά πριν διατεθούν τα εμβόλια” (Πηγή).
Γραφημα 1: Κρούσματα Ιλαράς στην Αγγλία και Ουαλία 1940-2024. Τα γραφήματα δείχνουν την πραγματική εικόνα, ενώ οι θάνατοι μειώθηκαν, τα κρούσματα παρέμειναν υψηλά μέχρι την εισαγωγή των εμβολίων.
Ακόμη και όταν οι θάνατοι μειώθηκαν, η ιλαρά παρέμεινε σοβαρή ασθένεια με σημαντικές επιπλοκές. Πριν από τα εμβόλια, η νόσος προκαλούσε χιλιάδες νοσηλείες κάθε χρόνο για επιπλοκές όπως πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, ωτίτιδα και διάρροια (Πηγή 1, Πηγή 2). Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, μεταξύ 1970 και 1988 στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξακολουθούσαν να καταγράφονται κατά μέσο όρο 13 οξείς θάνατοι από ιλαρά κάθε χρόνο, παρ’όλες τις βελτιώσεις στη διατροφή και την ιατρική φροντίδα (Πηγή).
Περίπου ένα στα είκοσι παιδιά με ιλαρά ανέπτυσσε πνευμονία, και περίπου ένα στα χίλια ανέπτυσσε εγκεφαλικό οίδημα που μπορούσε να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στον εγκέφαλο, κώφωση, τύφλωση ή θάνατο (Πηγή 1, Πηγή 2). Ακόμη και η επιβίωση από μια μόλυνση από ιλαρά δεν τερμάτιζε τον κίνδυνο θανάτου, με την ύπαρξη μιας πολύ σπάνιας, θανατηφόρας επιπλοκής που ονομάζεται υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE) η οποία μπορούσε να εκδηλωθεί μία έως δύο δεκαετίες αργότερα, προκαλώντας σταδιακή επιδείνωση μέχρι το άτομο να μπει σε κώμα και τελικά να πεθάνει (Πηγή 1).
Μετά την έναρξη του εμβολιασμού κατά της ιλαράς το 1968, τα κρούσματα μειώθηκαν σημαντικά (Πηγή). Όταν εισήχθη το εμβόλιο MMR για όλα τα παιδιά το 1988 με κάλυψη που υπερέβαινε το 90%, οι γνωστοποιήσεις ιλαράς μειώθηκαν στα χαμηλότερα επίπεδα από τότε που άρχισαν τα αρχεία (Πηγή 1, Πηγή 2).
Από την εισαγωγή του εμβολίου κατά της ιλαράς το 1968, εκτιμάται ότι έχουν αποτραπεί 20 εκατομμύρια κρούσματα ιλαράς και 4.500 θάνατοι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο (Πηγή). Παγκοσμίως, ο εμβολιασμός κατά της ιλαράς έχει αποτρέψει εκατομμύρια θανάτους. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνητών, περίπου 94 εκατομμύρια ζωές έχουν σωθεί από τα εμβόλια κατά της ιλαράς τα τελευταία 50 χρόνια, καθιστώντας τα τα πιο σωτήριους εμβόλια παιδικής ηλικίας που χρησιμοποιούνται σήμερα (Πηγή 1, Πηγή 2).
Η βελτιωμένη διατροφή και η ιατρική φροντίδα βοήθησαν τα παιδιά να επιβιώνουν από τις επιπλοκές της ιλαράς, αλλά δεν εμπόδισαν τη νόσο (Πηγή 3). Τα αντιβιοτικά μπορούσαν να θεραπεύσουν δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις αλλά όχι τον ίδιο τον ιό της ιλαράς. Το εμβόλιο εμπόδισε τους ανθρώπους να προσβληθούν από ιλαρά εξαρχής. Αυτό εξάλειψε όχι μόνο τους περισσότερους θανάτους αλλά και τις εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα, νοσηλείες και σοβαρές επιπλοκές που συνέβαιναν κάθε χρόνο (Πηγή). Τα εμβόλια, λοιπόν, προλαμβάνουν την ίδια τη νόσο, και όχι μόνο το θάνατο.
Γραφημα 2: Θάνατοι vs Νοσηρότητα. Οι θάνατοι μειώθηκαν πριν τα εμβόλια χάρη στην καλύτερη θεραπεία, αλλά τα κρούσματα παρέμειναν τεράστια μέχρι τον εμβολιασμό.
Όλες οι μεγάλες επιστημονικές και υγειονομικές αρχές συμφωνούν για την αξία των εμβολίων κατά της ιλαράς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι η ιλαρά παραμένει μία από τις κύριες αιτίες θανάτου μεταξύ των παιδιών παγκοσμίως σε περιοχές με χαμηλή κάλυψη εμβολιασμού (Πηγή). Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) αναφέρει ότι πριν από τη διαθεσιμότητα του εμβολίου το 1963, σχεδόν κάθε παιδί προσβαλλόταν από ιλαρά μέχρι την ηλικία των 15 ετών, με 3 έως 4 εκατομμύρια κρούσματα και περίπου 500 θανάτους και 48.000 νοσηλείες κάθε χρόνο μόνο στις ΗΠΑ (Πηγή).
Το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου υπογραμμίζει ότι “πριν από την εισαγωγή του εμβολιασμού κατά της ιλαράς το 1968, περίπου 100 παιδιά το χρόνο στην Αγγλία και την Ουαλία πέθαιναν από τη νόσο” και ότι “μετά την εισαγωγή του εμβολίου MMR τον Οκτώβριο του 1988 και την επίτευξη επιπέδων κάλυψης άνω του 90%, οι γνωστοποιήσεις ιλαράς μειώθηκαν προοδευτικά στα χαμηλότερα επίπεδα από τότε που άρχισαν να τηρούνται αρχεία” (Πηγή 1, Πηγή 2).
Σήμερα, σε περιοχές όπου η κάλυψη του εμβολιασμού έχει μειωθεί, η ιλαρά επανέρχεται. Το 2024 στην Αγγλία καταγράφηκαν 2.911 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς, ο υψηλότερος αριθμός κρουσμάτων που καταγράφηκε ετησίως από το 2012 (Πηγή). Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις αφορούσαν ανεμβολίαστα παιδιά κάτω των 10 ετών (Πηγή). Αυτό αποδεικνύει ότι χωρίς εμβολιασμό, η ιλαρά επιστρέφει γρήγορα, ακριβώς όπως ήταν πριν από την εισαγωγή του εμβολίου.
Η επιστροφή της ιλαράς σε περιοχές με χαμηλή κάλυψη εμβολιασμού δείχνει ξεκάθαρα ότι μόνο η βελτιωμένη διατροφή και τα αντιβιοτικά δεν είναι αρκετά για να εξαλείψουν τη νόσο (Πηγή). Απαιτείται εμβολιασμός για να προληφθούν τα κρούσματα, οι νοσηλείες, οι μόνιμες βλάβες και οι θάνατοι.
Συμπέρασμα
Όντως η θνησιμότητα από ιλαρά μειώθηκε σημαντικά πριν την εισαγωγή του εμβολίου, η πληροφορία αυτή παρουσιάζεται εκτός πλαισίου και δεν μειώνει τη σημασία των εμβολίων. Πριν από τα εμβόλια, εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά εξακολουθούσαν να προσβάλλονται από ιλαρά κάθε χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, υποφέροντας από σοβαρές επιπλοκές, νοσηλείες και θανάτους. Η βελτιωμένη διατροφή και τα αντιβιοτικά βοήθησαν περισσότερα παιδιά να επιβιώσουν, αλλά δεν εμπόδισαν τη νόσο. Από την εισαγωγή του εμβολίου, έχουν αποτραπεί εκατομμύρια κρούσματα, νοσηλείες και θάνατοι. Τα εμβόλια κατά της ιλαράς εκτιμάται ότι έχουν σώσει 94 εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως τα τελευταία 50 χρόνια.
Ισχυρισμός: Τα παιδιά που πίνουν νωπό μη παστεριωμένο γάλα δεν παθαίνουν γρίπη ή κρυολόγημα επειδή οι αγελάδες προσαρμόζονται κάθε χρόνο στα νέα στελέχη ιών και παράγουν αντισώματα που μεταφέρονται μέσω του γάλακτος.
Συμπέρασμα: Οι έρευνες δείχνουν ξεκάθαρα ότι τα αντισώματα της αγελάδας δεν προσφέρουν ανοσία στον άνθρωπο και ότι το νωπό γάλα δεν προστατεύει από γρίπη ή κρυολόγημα. Αντιθέτως, η κατανάλωση μη παστεριωμένου γάλακτος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, ειδικά σε παιδιά και ευάλωτες ομάδες
Η συζήτηση γύρω από το νωπό γάλα αναζωπυρώνεται κάθε φορά που εμφανίζονται δηλώσεις όπως αυτές του Mark McAfee, ο οποίος εδώ και χρόνια προωθεί την κατανάλωση μη παστεριωμένου γάλακτος θεωρώντας το ανώτερο σε όλα τα επίπεδα. Ο McAfee είναι ιδρυτής της εταιρείας Organic Pastures Dairy στις ΗΠΑ και ένας από τους πιο προβεβλημένους υποστηρικτές του ωμού γάλακτος. Η παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε συνεντεύξεις έχει συμβάλλει καθοριστικά στη διάδοση της ιδέας ότι το νωπό γάλα λειτουργεί ως φυσικό ενισχυτικό ανοσίας, προσφέροντας προστασία από κρυολογήματα και γρίπη λόγω των «ζωντανών αντισωμάτων» των αγελάδων
Η παστερίωση είναι θερμική επεξεργασία που εφαρμόζεται συστηματικά από τις αρχές του 20ού αιώνα για να εξαλειφθούν επικίνδυνα παθογόνα του νωπού γάλακτος. Οι διεθνείς υγειονομικές υπηρεσίες θεωρούν την παστερίωση από τους σημαντικότερους λόγους που μειώθηκαν οι θανατηφόρες τροφιμογενείς λοιμώξεις στις ανεπτυγμένες χώρες. Η κλασική μέθοδος, γνωστή ως HTST (High Temperature Short Time), θερμαίνει το γάλα στους περίπου 72 °C για τουλάχιστον 15 δευτερόλεπτα. Υπάρχει και η μέθοδος LTLT (Low Temperature Long Time), με χαμηλότερη θερμοκρασία αλλά μεγαλύτερη διάρκεια.
Αυτές οι τεχνικές σχεδιάστηκαν με ακρίβεια ώστε να καταστρέφουν μικρόβια όπως Listeria monocytogenes, Salmonella, Campylobacter jejuni και επικίνδυνα στελέχη E. coli, τα οποία συναντώνται συχνά στο νωπό γάλα και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες λοιμώξεις.
Οι λοιμώξεις από αυτά τα βακτήρια προκαλούν σοβαρές επιπλοκές, ειδικά σε μικρά παιδιά, εγκύους, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Για τον λόγο αυτό, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) προειδοποιούν σαφώς να αποφεύγεται η κατανάλωση μη παστεριωμένου γάλακτος
Η διαδικασία της παστερίωσης δεν καταστρέφει ουσιωδώς τη θρεπτική αξία του γάλακτος. Σύμφωνα με σύνοψη δεδομένων, η παστερίωση «μειώνει τον αριθμό των βιώσιμων παθογόνων βακτηρίων» («reduces the number of viable pathogenic bacteria»), ενώ οι διαφορές στη θρεπτική αξία είναι μικρές και συνήθως δεν είναι κρίσιμες για τη διατροφή. Σε μια επισκόπηση αναφέρεται ότι η παστερίωση δεν επηρεάζει σημαντικά τις βιταμίνες (A, D, E) ούτε τις πρωτεΐνες, το λίπος, το ασβέστιο και τον φώσφορο στο γάλα.
Οι αγελάδες πράγματι παράγουν αντισώματα για να αντιμετωπίζουν τα μικρόβια του δικού τους περιβάλλοντος, αλλά αυτά τα αντισώματα είναι ειδικά για τις αγελάδες και δεν έχουν καμία λειτουργική δράση στον ανθρώπινο οργανισμό. Η διαφορά στη δομή, στη στόχευση και στη βιολογική συμβατότητα των bovine immunoglobulins έχει τεκμηριωθεί εκτενώς, με αναλυτικη μελετη του NIH να δείχνει ότι τα αντισώματα της αγελάδας δεν μπορούν να ασκήσουν καμία κλινική επίδραση στον άνθρωπο.
Ακόμη και αν κάποια από αυτά τα μόρια φθάσουν ανέπαφα στο γάλα, το ανθρώπινο πεπτικό σύστημα τα διασπά σχεδόν αμέσως, μια διαδικασία που έχει περιγραφεί λεπτομερώς σε μελέτη για τη γαστρική υδρόλυση των bovine IgG, οι οποίες καταλήγουν ότι αποδομούνται πλήρως πριν μπορέσουν να έχουν οποιαδήποτε βιολογική δράση.
Ορισμένες μικρές έρευνες εδω και εδω έχουν δείξει ότι η κατανάλωση νωπού γάλακτος μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά αλλεργιών ή άσθματος σε παιδιά που μεγαλώνουν σε φάρμες, ωστόσο αυτό φαίνεται να οφείλεται στην έκθεση σε αγροτικά μικρόβια, και όχι στο ίδιο το γάλα. Κανένα εύρημα δεν δείχνει προστασία από ιώσεις ή γρίπη.
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός ότι το νωπό γάλα προστατεύει από τη γρίπη ή το κρυολόγημα, επειδή περιέχει αντισώματα των αγελάδων, είναι επιστημονικά αβάσιμος. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τέτοια αντισώματα επιβιώνουν στο ανθρώπινο πεπτικό σύστημα ή ότι ενισχύουν την ανθρώπινη ανοσία. Αντιθέτως, η κατανάλωση νωπού γάλακτος εγκυμονεί πραγματικούς και σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, χωρίς αποδεδειγμένα οφέλη.
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, 12/11/2025: Λάβαμε μήνυμα από τον καθηγητή Γεώργιο Ξενή ότι το περιεχόμενο του fact-check μας παρερμηνεύει πλήρως τις θέσεις του. Εξηγεί ότι ουδέποτε υποστήριξε πως η κυπριακή διάλεκτος είναι κατώτερη ή παράγωγο της κοινής νέας ελληνικής, αλλά μίλησε αποκλειστικά για το κοινωνιογλωσσικό καθεστώς της, δηλαδή για το αν πρέπει να είναι επίσημη ή ανεπίσημη ποικιλία. Θεωρεί πως το fact check μπέρδεψε αυτό το πολιτικοϊδεολογικό ζήτημα με το καθαρά γλωσσολογικό, διαστρεβλώνοντας έτσι την τοποθέτησή του. Επισημαίνει επίσης ότι το fact check συγχέει τη δική του παρέμβαση με εκείνη της Δανάης Γεωργιάδου, κάτι που θεωρεί αντιδεοντολογικό και παραπλανητικό.
Παρακάτω, θα προχωρήσουμε σε αναδιάρθρωση του άρθρου μας για να είναι πιο εμφανής ο ισχυρισμός του Καθηγητή Γεώργιου Ξενή, καθώς και το αντίστοιχο συμπέρασμά μας.
Ισχυρισμός 1: Ο Γεώργιος Ξένης, καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, υποστήριξε ότι “…η γλωσσολογική εργασία που γίνεται σε σχέση με την κυπριακή διάλεκτο τα τελευταία χρόνια, είναι εργασία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως άτυπος γλωσσικός σχεδιασμός”, και ότι η γλωσσολογική μελέτη της κυπριακής διαλέκτου μπορεί να γίνει είτε στο πλαίσιο της ελληνικής γλώσσας, είτε ως αυτόνομη γλωσσική ποικιλία, κάτι που συνιστά προώθηση μιας «ανταγωνιστικής» γλώσσας.
Ισχυρισμός 2: H Δανάη Γεωργιάδου, επιθεωρήτρια φιλολογικών μαθημάτων της Μέσης Εκπαίδευσης, υποστήριξε ότι η πρέπει να αποδώσουμε στην κάθε ποικιλία (κυπριακή διάλεκτο και κοινή νέα ελληνική) “τον ρόλο που της αναλογεί και που είναι προορισμένη να επιτελέσει καλύτερα”, ενώ υποστηρίχθηκε ότι η χρήση της κυπριακής διαλέκτου στον επιστημονικό λόγο «ακυρώνει την αντικειμενικότητα» του ύφους και οδηγεί σε ένα «κακόγουστο γλωσσικό ανακάτεμα».
Συμπέρασμα 1: Από γλωσσολογική άποψη, η θέση ότι η κυπριακή διάλεκτος πρέπει να μελετάται «εντός» ή «εκτός» της ελληνικής γλώσσας δεν έχει επιστημονική βάση. Η επιστήμη της γλωσσολογίας δεν μελετά υπό συγκεκριμένο ιδεολογικό πρίσμα, ούτε επιβάλλει εθνική ή άλλη ταυτότητα, αλλά περιγράφει γλωσσικές πραγματικότητες με βάση γενικές αρχές που ισχύουν για όλες τις γλώσσες και ποικιλίες. Το προϊόν της μελέτης της γλωσσολογίας δεν έχει οδηγήσει σε τυποποίηση της κυπριακής, ούτε υπάρχουν εργαλεία ή στοιχεία που να δείχνουν τέτοια πρόθεση (για παράδειγμα λεξικά, κανονιστικές γραμματικές ή τυποποίηση της ορθογραφίας).
Συμπέρασμα2: Η χρήση της κάθε γλωσσικής ποικιλίας σε κάθε γλωσσικό περιβάλλον καθορίζεται από τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, και όχι από κάποιο ιδιαίτερο, εγγενές χαρακτηριστικό της κάθε ποικιλίας, που την κανει λιγότερο ή περισσότερο κατάλληλη για συγκεκριμένη χρήση. Η σύγχρονη γλωσσολογία θεωρεί όλες τις γλωσσικές ποικιλίες (γλώσσες, διαλέκτους, κλπ) ως ισάξιες και ως πλήρη και συνεκτικά συστήματα, με δική τους γραμματική (δηλαδή σύνταξη, μορφολογία, φωνολογία), λεξιλόγιο και κανόνες χρήσης. Αυτό τα κάνει κατάλληλα για χρήση σε οποιοδήποτε περιβάλλον.
Τέλη Οκτωβρίου, ανάρτηση του Καθηγητή Γεώργιου Ξενή στο Facebook, που αναδημοσιεύτηκε από κυπριακά μέσα όπως το Sigmalive, υποστηρίζει ότι γλωσσολόγοι μιας «νεοκυπριακής» τάσης «επιτίθενται» στην κυπριακή διάλεκτο. Ο συγγραφέας επανέλαβε επίσης τον ίδιο λόγο του σε ραδιοφωνική εκπομπή που αναρτήθηκε στο YouTube. Παρόμοιοι ισχυρισμοί εμφανίζονται σε δημοσιεύσεις και σε κυπριακά μέσα, όπως το Παιδεία news, και ελληνικούς ιστότοπους, όπως το Frear.gr.
Στα κείμενά του, ο Γεώργιος Ξενής αντιπαραβάλλει δύο τρόπους μελέτης της διαλέκτου· ο πρώτος, στο πλαίσιο της νέας ελληνικής, την αντιμετωπίζει ως περιφερειακή ποικιλία ενός ενιαίου γλωσσικού συνόλου, ενώ ο δεύτερος, εκτός αυτού του πλαισίου, ως «προσπάθεια μετατροπής της διαλέκτου σε ανεξάρτητη γλώσσα», η οποία παρουσιάζεται ως «ανταγωνιστική» προς την κοινή ελληνική. Σύμφωνα με τον Καθηγητή, αυτή η δεύτερη προσέγγιση εκφράζει ένα «νεοκυπριακό» ιδεολογικό σχέδιο, που συνδέεται με την «αποδυνάμωση» του ελληνικού δεσμού της Κύπρου και τον κίνδυνο μιας «εθνικής αποδυνάμωσης».
Παράλληλα, η συγγραφέας της δημοσίευσης στο Παιδεία news, επιθεωρήτρια φιλολογικών μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης, κυρία Δανάη Γεωργιάδου, αναφέρεται στα «…προβλημάτα που προκύπτουν όταν γίνεται προσπάθεια από κάποιους κύκλους -εδώ από τον επίσημο ιστότοπο Πανεπιστημίου- να δοθούν στη διάλεκτο ρόλοι που δεν της ανήκουν και που δεν είναι σήμερα σε θέση να επιτελέσει», ενώ χρησιμοποιεί κυπριακές λέξεις ισχυριζόμενη ότι δεν ανήκουν στην ελληνική γλώσσα, όπως για παράδειγμα όταν γράφει ότι “…Ο τύπος «νάμπου», επίσης δεν αποτελεί λέξη της ελληνικής”. Στο ίδιο πνεύμα, ο Παναγιώτης Νικολαΐδης ισχυρίστηκε ότι η χρήση της κυπριακής διαλέκτου στον επιστημονικό λόγο “ακυρώνει την όποια υφολογική αντικειμενικότητα του επιστημονικού/θεωρητικού λόγου και δημιουργεί εν τέλει ένα κακόκουστο γλωσσικό ανακάτωμα”.
Ωστόσο, τόσο ο ισχυρισμός περί διττού σκοπού μελέτης της γλώσσας και προσπάθειας τυποποίησής της, όσο και ο ισχυρισμός περί ακαταλληλότητας της κυπριακής διαλέκτου να λειτουργήσει σε συγκεκριμένα πλαίσια, δεν έχουν καμία επιστημονική αξία, καθώς δεν στηρίζονται σε καμία εμπειρική βάση ούτε σε έννοιες αναγνωρισμένες από τη σύγχρονη γλωσσολογία. Ειδικά ο δεύτερος, βασίζεται σε ιδεολογικές προϋποθέσεις, δηλαδή σε μια ιεράρχηση ανάμεσα σε «πλήρη» γλώσσα και «υποδεέστερη» διάλεκτο, οι οποίες απορρίπτονται ρητά από τη σύγχρονη γλωσσολογική έρευνα, σύμφωνα με την οποία όλες οι ποικιλίες μιας γλώσσας αποτελούν πλήρη και συνεκτικά συστήματα.
Έτσι, ο τόνος των κειμένων, είναι έντονα ταυτοτικός και συναισθηματικός, και ο συλλογισμός βασίζεται σε μια ιεραρχική και κανονιστική αντίληψη των γλωσσικών ποικιλιών, παρά σε μια επιστημονική επιχειρηματολογία.
Για να κατανοήσουμε γιατί ο ισχυρισμός αυτός είναι παραπλανητικός και δεν είναι επιστημονικός, θα εξηγήσουμε τι σημαίνουν οι έννοιες «γλώσσα» και «διάλεκτος», ποιες είναι οι διαφορές τους, αλλά κυρίως γιατί η σύγχρονη γλωσσολογία απορρίπτει κάθε μορφή ιεράρχησης ανάμεσά τους. Τέλος, θα δούμε τι θα πει προτυποποίηση μίας γλώσσας και τι προϋποθέτει.
Τι ισχύει
Ο ισχυρισμός ότι η κυπριακή διάλεκτος αποτελεί μία «υποδεέστερη» ή «παράγωγη» μορφή της «πρότυπης» ελληνικής δεν έχει καμία επιστημονική αξία. Βασίζεται αποκλειστικά σε μια ιεραρχική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία μόνο η πρότυπη ποικιλία είναι «πλήρης» και «νόμιμη», ενώ η διάλεκτος θεωρείται απλώς ένα περιφερειακό κατάλοιπο.
Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, η σύγχρονη γλωσσολογική έρευνα δείχνει ότι αυτή η ιεράρχηση είναι κοινωνική και πολιτική, όχι γλωσσολογική.
Όπως έχουν δείξει πολλοί γλωσσολόγοι, η γλώσσα που θεωρείται «πρότυπη» δεν είναι πιο η «τελειοποιημένη» μορφή μιας γλώσσας, αλλά μία ιστορική κατασκευή που προέκυψε από θεσμικές αποφάσεις. Είναι το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας τυποποίησης (καθορισμός κανόνων), επιλογής (προτίμηση μιας ποικιλίας έναντι άλλων) και θεσμοθέτησης (διδασκαλία, επίσημη χρήση). Η εξουσία της πηγάζει από το συμβολικό κύρος που της αποδίδουν οι θεσμοί, το εκπαιδευτικό σύστημα και το κράτος, και όχι από κάποια ανώτερη γλωσσολογική δομή.
Έτσι, η κυπριακή διάλεκτος δεν χρειάζεται «προστασία» από έναν φανταστικό κίνδυνο εξαφάνισης, ούτε πρέπει να θεωρείται «υποταγμένη» στην κοινή ελληνική. Αποτελεί μια ζωντανή, δυναμική και απολύτως νόμιμη ποικιλία, πλήρως ενταγμένη στο σύστημα της νέας ελληνικής. Η συνύπαρξή της με την κοινή ελληνική δεν δείχνει διαίρεση, αλλά γλωσσικό και ταυτόχρονο πλούτο που χαρακτηρίζει την Κύπρο.
Το να παρουσιάζεται η κοινή ελληνική ως η μόνη «πλήρης» μορφή και η κυπριακή διάλεκτος ως «κατώτερη» είναι επομένως παραπλανητικό. Ένας τέτοιος λόγος δεν αντικατοπτρίζει κάποιο επιστημονικό δεδομένο, αλλά μία πολιτισμική ιδεολογία που επιδιώκει να ενισχύσει μια ενιαία εθνική ταυτότητα εις βάρος της γλωσσικής ποικιλότητας. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ταυτοτικό συλλογισμό, μια συναισθηματική και πολιτική στάση, και όχι για επιστημονική ανάλυση βασισμένη σε τεκμήρια.
Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται η ανάρτηση, δεν εντοπίσαμε καμία σοβαρή γλωσσολογική μελέτη ή έρευνα, είτε στην Κύπρο είτε στο εξωτερικό, που να έχει ως στόχο να «αποσυνδέσει» την κυπριακή διάλεκτο από την πρότυπη ελληνική γλώσσα. Όπως θα δούμε παρακάτω, έρευνες γλωσσολόγων δείχνουν το ακριβώς αντίθετο: η κυπριακή διάλεκτος μελετάται ως ποικιλία της νέας ελληνικής, δηλαδή ως μια περιφερειακή μορφή του ίδιου γλωσσικού συστήματος. Σκοπός των ερευνητών δεν είναι να δημιουργήσουν μια «ανταγωνιστική γλώσσα», αλλά να περιγράψουν επιστημονικά τα φωνητικά, μορφολογικά και κοινωνιογλωσσικά χαρακτηριστικά της, καθώς και να αναλύσουν τις γλωσσικές ιδεολογίες που, ιστορικά, έχουν ιεραρχήσει την κοινή ελληνική έναντι των περιφερειακών διαλέκτων. Ο ισχυρισμός ότι οι ιδιαιτερότητες της κυπριακής διαλέκτου (π.χ. οι διαλεκτικές λέξεις, όπως το «νάμπου» στο οποίο αναφέρεται η Δανάη Γεωργιάδου) αποτελούν στοιχεία που την αποξενώνουν από την ελληνική είναι επιστημονικά λανθασμένος. Όλα αυτά τα στοιχεία αποτελούν κομμάτι της ελληνικής γλώσσας όπως και η κυπριακή διάλεκτος. Μπορεί να μην αποτελούν κομμάτι της Κοινής Νέας Ελληνικής, δηλαδή της επίσημης γλωσσικής ποικιλίας που χρησιμοποιείται στο ελληνικό και το κυπριακό κράτος, αλλά εξακολουθούν να αποτελούν στοιχεία των γλωσσικών ποικιλιών που συστήνουν εν τέλει την ελληνική γλώσσα.
Τέλος, ο ισχυρισμός ότι η ελληνική γλώσσα βρίσκεται «σε κίνδυνο» στην Κύπρο δεν έχει καμία βάση. Η ελληνική παραμένει μία από τις δύο επίσημες γλώσσες της Κυπριακής Δημοκρατίας και είναι απόλυτα κυρίαρχη στη δημόσια ζωή, στα μέσα ενημέρωσης, στη διοίκηση, στην εκπαίδευση και στην καθημερινή επικοινωνία. Δεν υπάρχει καμία γλωσσολογική ή δημογραφική ένδειξη που να δείχνει υποχώρηση της κοινής ελληνικής στο νησί.
Αντίθετα, οι μελέτες για τις γλωσσικές πρακτικές στην Κύπρο δείχνουν ότι η κυπριακή ποικιλία χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και ευέλικτα μαζί με την κοινή ελληνική, ανάλογα με το επικοινωνιακό πλαίσιο. Η συνύπαρξη αυτή δεν εκφράζει αντίθεση, αλλά κοινωνιογλωσσική ισορροπία: η κοινή ελληνική διατηρεί τον θεσμικό της ρόλο, ενώ η κυπριακή διάλεκτος παραμένει ο κύριος φορέας ταυτότητας και κοινωνικής συνοχής.
Τι είναι η γλώσσα;
Στη γλωσσολογία, μια γλώσσα είναι ένα ζωντανό σύστημα επικοινωνίας που μοιράζεται μια κοινότητα, και όχι ένα σύνολο άκαμπτων κανόνων που επινοούνται από θεσμούς. Αυτό το είχαν ήδη επισημάνει οι θεμελιωτές της σύγχρονης γλωσσολογίας, όπως ο Ελβετός γλωσσολόγος Ferdinand de Saussure στις αρχές του 20ού αιώνα: περιγράφει τη γλώσσα ως κοινωνικό γεγονός, δηλαδή κάτι που υπάρχει μόνο επειδή μια ομάδα ανθρώπων αποφασίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, να το χρησιμοποιεί.
Αργότερα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, γλωσσολόγοι όπως οι Leonard Bloomfield και Charles Hockettανέπτυξαν περαιτέρω αυτήν την ιδέα: μια γλώσσα είναι απλώς ένα σύνολο συνηθειών και συμβόλων που μοιράζονται τα μέλη μιας κοινότητας. Εφόσον οι ομιλητές κατανοούν ο ένας τον άλλον, μοιράζονται ήδη ένα πλήρες γλωσσικό σύστημα, είτε αυτό έχει κωδικοποιηθεί είτε όχι.
Αυτή η προσέγγιση δείχνει ότι οι ίδιοι οι ομιλητές «φτιάχνουν» τη γλώσσα, και όχι οι θεσμοί που την ορίζουν εκ των υστέρων: η χρήση προηγείται του κανόνα, και όχι το αντίστροφο. Πάνω σε αυτή τη βάση στηρίζεται και η σύγχρονη γλωσσολογία: οι ερευνητές παρατηρούν τη γλώσσα όπως πραγματικά χρησιμοποιείται, αντί να την κρίνουν με βάση «ορθογραφικά» ή «κανονιστικά» κριτήρια.
Ωστόσο, ο ορισμός μιας «γλώσσας» δεν εξαρτάται μόνο από γλωσσολογικά κριτήρια· είναι επίσης κοινωνικός και πολιτικός. Ο Νορβηγός γλωσσολόγος Einar Haugen, τη δεκαετία του 1960, έδειξε ότι αυτό που αποκαλούμε «γλώσσα» είναι συχνά μια ποικιλία που έχει επιλεγεί, κωδικοποιηθεί και επιβληθεί ως πρότυπο μέσα σε ένα εθνικό πλαίσιο. Αυτό το ονόμασε διαδικασία τυποποίησης (standardisation): επιλέγεται μια ποικιλία, καταγράφεται σε λεξικά και γραμματικές, και διδάσκεται στα σχολεία μέχρι να γίνει η κοινή νόρμα.
Στην Ευρώπη υπάρχουν πολλά παραδείγματα: η γαλλική «πρότυπη» γλώσσα προέρχεται από το παρισινό ιδίωμα, που επιβλήθηκε από τη γαλλική μοναρχία μεταξύ του 16ου και του 17ου αιώνα· η ιταλική βασίστηκε στην τοσκάνικη ποικιλία του Δάντη και του Πετράρχη· η πρότυπη γερμανική προήλθε από τις καγκελαρίες της Σαξονίας.
Η κοινή νέα ελληνική (Κοινή Νεοελληνική) γεννήθηκε, αντίστοιχα, από έναν ιστορικό συμβιβασμό μεταξύ της δημοτικής και της καθαρεύουσας, που επίσημα καθιερώθηκε τη δεκαετία του 1970.
Με άλλα λόγια, μια «πρότυπη» γλώσσα δεν είναι πιο τέλεια ή πιο πλήρης από τις υπόλοιπες ποικιλίες· απλώς έγινε η κυρίαρχη μορφή για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους. Όπως υπενθυμίζουν οι Βρετανοί γλωσσολόγοι James και Lesley Milroy, το κύρος μιας «πρότυπης γλώσσας» δεν προέρχεται από τη δομή της, αλλά από την κοινωνική δύναμη που της αποδίδεται.
Συνοψίζοντας, η γλώσσα είναι ένα συλλογικό και ζωντανό φαινόμενο, διαμορφωμένο από αυτούς που τη μιλούν — όχι από εκείνους που την κωδικοποιούν. Δεν υπάρχει έξω από την κοινότητα που τη ζωντανεύει.
Τι είναι η διάλεκτος;
Έτσι, μια διάλεκτος είναι απλώς μια περιφερειακή ή κοινωνική ποικιλία της ίδιας γλώσσας· η πρότυπη μορφή της γλώσσας και η διάλεκτος μοιράζονται βασικές γραμματικές δομές και το βασικό λεξιλόγιο, αλλά ενδέχεται να διαφέρουν ως προς ορισμένα λεξικογραμματικά στοιχεία, όπως η διαφορετική προφορά, οι λέξεις που εμφανίζονται στη μια ποικιλία και όχι στην άλλη, η διαφορετική κλίση και παραγωγή λέξεων, αλλά και διαφορετικοί συντακτικοί κανόνες.
Ωστόσο, μια διάλεκτος — σε αντίθεση με αυτό που συχνά πιστεύεται — δεν είναι η «κακή» ή η «ατελής» μορφή μιας γλώσσας. Διαθέτει τη δική της εσωτερική λογική και πλήρη εκφραστική ικανότητα· ό,τι μπορεί να ειπωθεί σε μια «πρότυπη» γλώσσα μπορεί να ειπωθεί και σε μια διάλεκτο, με διαφορετικά λόγια ή εκφράσεις.
Αυτή η ιδέα βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης κοινωνιογλωσσολογίας, ενός κλάδου της γλωσσολογίας που μελετά τις γλώσσες μέσα από τη χρήση τους στην κοινωνία. Για παράδειγμα, τη δεκαετία του 1970, ο Αμερικανός γλωσσολόγος William Labov έδειξε, μέσα από τις έρευνές του στη Νέα Υόρκη και σε άλλες μεγάλες αμερικανικές πόλεις, ότι οι λεγόμενες «λαϊκές» ή «μη πρότυπες» ποικιλίες ακολουθούν συστηματικούς και συνεκτικούς κανόνες, εξίσου αυστηρούς με εκείνους της λεγόμενης «καλλιεργημένης» γλώσσας. Με άλλα λόγια, η διαφορά δεν είναι γλωσσολογική, αλλά κοινωνική.
Αυτή η ιδέα επιβεβαιώθηκε και από πολλούς Ευρωπαίους ερευνητές. Η Γαλλίδα κοινωνιογλωσσολόγος Françoise Gadet εξηγεί ότι η ιεράρχηση ανάμεσα σε «γλώσσα» και «διάλεκτο» είναι ιδεολογική κατασκευή· αυτό που αποκαλούμε «πρότυπα γαλλικά», για παράδειγμα, δεν είναι παρά μία από τις πολλές ποικιλίες, που έγινε κυρίαρχη λόγω κοινωνικού κύρους.
Παρόμοια είναι και η περίπτωση της ιταλικής: ο Ιταλός γλωσσολόγος Gaetano Berruto δείχνει ότι η πρότυπη ιταλική συνυπάρχει με περιφερειακές ποικιλίες (όπως η ναπολιτάνικη ή η σικελική), καθεμία από τις οποίες διαθέτει τη δική της πλήρη γραμματική.
Στο ελληνικό πλαίσιο, η γλωσσολόγος Μαρίνα Τζακόστα τονίζει ότι όλες οι ποικιλίες της ελληνικής — από τα κρητικά έως τα κυπριακά — είναι ισότιμες από γλωσσολογική άποψη· υπακούν στους ίδιους δομικούς κανόνες και επιτελούν τις ίδιες επικοινωνιακές λειτουργίες.
Πιο πρόσφατα, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Languages από τις Χριστιάνα Καραγιάννη και Αναστασία Χρήστου έδειξε ότι η ιεράρχηση ανάμεσα στην πρότυπη γλώσσα και την κυπριακή ποικιλία εντάσσεται σε ιδεολογικό και πολιτικό πλαίσιο.
Οι συγγραφείς εξηγούν ότι οι κυπριακές ποικιλίες είχαν για πολλά χρόνια περιθωριοποιηθεί στον δημόσιο λόγο υπέρ της κοινής ελληνικής, η οποία θεωρούνταν πιο «σωστή» ή πιο «εθνική». Αυτή η ιεράρχηση, όμως, δεν βασίζεται σε καμία γλωσσολογική διαφορά· είναι προϊόν γλωσσικών ιδεολογιών που συνδέουν το κύρος με τον θεσμικό κανόνα.
Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι η κυπριακή γλωσσική ποικιλία χρησιμοποιείται συχνά ως γλώσσα αντίστασης και συλλογικής ταυτότητας, ιδίως στα μέσα ενημέρωσης, στις τέχνες ή στις κοινωνικές κινητοποιήσεις, δείχνοντας έτσι ότι δεν είναι μόνο πλήρες γλωσσικό σύστημα, αλλά και φορέας πολιτισμικής συνοχής.
Έτσι, οι γλωσσολόγοι απορρίπτουν την αντίληψη ότι η γλώσσα και η διάλεκτος βρίσκονται σε σχέση ανωτερότητας και κατωτερότητας, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ισότιμες μορφές του ίδιου γλωσσικού συστήματος.
Αυτό που διαφοροποιεί μια διάλεκτο από μια πρότυπη γλώσσα δεν είναι η πολυπλοκότητα ή η εκφραστική της ικανότητα, αλλά το κοινωνικό κύρος και η θεσμική αναγνώριση που της αποδίδεται. Όπως συνοψίζουν οι James και Lesley Milroy στο έργο τους Authority in Language (1985), η γλωσσική νόρμα είναι ζήτημα συμβολικής εξουσίας, όχι γραμματικής δομής.
Ιστορικά, οι διάλεκτοι έχουν συχνά στιγματιστεί ως «χωριάτικες» ή «αγροτικές» μορφές, επειδή συνδέονταν με λαϊκές τάξεις ή με περιοχές μακριά από τα πολιτικά κέντρα.
Ωστόσο, από επιστημονική σκοπιά, αυτή η διάκριση δεν έχει καμία γλωσσολογική αξία· αποτελεί ιδεολογική ιεράρχηση και όχι δομική. Οι διάλεκτοι, όπως και οι πρότυπες γλώσσες, είναι πλήρη, συνεκτικά και απολύτως νόμιμα γλωσσικά συστήματα.
Πώς γίνεται μία γλωσσική ποικιλία πρότυπη γλώσσα;
Η επίσημη γλώσσα ενός κράτους που χρησιμοποιείται στα διάφορα έγγραφα και επίσημους θεσμούς, και έχει προκύψει μέσω μίας διαδικασίας τυποποίησης ονομάζεται πρότυπη γλώσσα (standard language). H τυποποίηση μίας γλωσσικής ποικιλίας είναι απαραίτητο βήμα προς την προτυποποίησή της. Δηλαδή για να μπορέσει μία γλωσσική ποικιλία να αναχθεί σε επίσημη/πρότυπη γλώσσα χρειάζεται να κωδικοποιηθεί μέσω ενός συστήματος γραφής και να θεσπιστούν κανόνες στα διάφορα επίπεδα της γλώσσας, συμπεριλαμβανομένης της ορθογραφίας, της γραμματικής (σύνταξης, μορφολογίας, φωνολογίας) και του λεξιλογίου.
Ιστορικά, για να επιτευχθεί αυτό, έχουν απαιτηθεί συστηματικές και μακροχρόνιες προσπάθειες χρήσης μίας γλωσσικής ποικιλίας σε διάφορα είδη κειμένων και προώθησής της από τους επίσημους φορείς μέσα στην κοινωνία. Αυτό έχει συμβεί με τις Ευρωπαϊκές γλώσσες για να κατοχυρωθεί η δημώδης γλώσσα ως επίσημη γλώσσα του κράτους, αλλά και με τη Νέα Ελληνική.
Είναι λοιπόν η κυπριακή διάλεκτος κοντά στην τυποποίηση, και κατ’επέκταση, την προτυποίησή της; Οι ομιλητές της διαλέκτου την χρησιμοποιούν πλέον στις ανεπίσημες γραπτές τους αλληλεπιδράσεις (π.χ. γραπτά μηνύματα, αναρτήσεις σε ΜΚΔ, και άλλα), αλλά και σε εκδηλώσεις ή διαφημίσεις. H διάλεκτος, όμως, δεν έχει δικό της σύστημα γραφής που να έχει τυποποιηθεί με οποιονδήποτε τρόπο. Χαρακτηριστικό είναι ότι ανάμεσα στην γλωσσική κοινότητα παρατηρούνται πολλαπλές γραφές του ίδιου όρου. Π.χ. ο σύνδεσμος «και» απαντάται στα κυπριακά ως «τζιαι», «τζιε», «τζαι», «τσιαι», και άλλα. Η ύπαρξη πληκτρολογίου της Google που επιτρέπει τα Κυπριακά δεν έχει οδηγήσει σε οποιαδήποτε τυποποίηση.
Επιπρόσθετα, δεν υπάρχουν κανονιστικές γραμματικές ή συντακτικά της Κυπριακής που να τυποποιούν γραμματικούς κανόνες, όπως για παράδειγμα το λεξικό του Τριανταφυλλίδη για τη Νέα Ελληνική. Η μόνη ελληνόφωνη γραμματική της κυπριακής, αυτή του Κ. Χατζηιωάννου, είναι φιλολογικού τύπου περιγραφική γραμματική χωρίς κανονιστική πρόθεση χρήσης.
Η απουσία τυποποίησης, και μάλιστα οποιασδήποτε τέτοιας προσπάθειας από επίσημους, κρατικούς φορείς δείχνει ότι η Κυπριακή δεν οδεύει προς την κατεύθυνση της προτυποποίησης, ούτε υπάρχει κάποια επίσημη πολιτική για να κινηθεί προς τα εκεί.
Συμπέρασμα
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 1: Από γλωσσολογική άποψη, η θέση ότι η κυπριακή διάλεκτος πρέπει να μελετάται «εντός» ή «εκτός» της ελληνικής γλώσσας δεν έχει επιστημονική βάση. Η επιστήμη της γλωσσολογίας δεν μελετά υπό συγκεκριμένο ιδεολογικό πρίσμα, ούτε επιβάλλει εθνική ή άλλη ταυτότητα, αλλά περιγράφει γλωσσικές πραγματικότητες με βάση γενικές αρχές που ισχύουν για όλες τις γλώσσες και ποικιλίες. Το προϊόν της μελέτης της γλωσσολογίας δεν έχει οδηγήσει σε τυποποίηση της κυπριακής, ούτε υπάρχουν εργαλεία ή στοιχεία που να δείχνουν τέτοια πρόθεση (για παράδειγμα λεξικά, κανονιστικές γραμματικές ή τυποποίηση της ορθογραφίας).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 2: Η χρήση της κάθε γλωσσικής ποικιλίας σε κάθε γλωσσικό περιβάλλον καθορίζεται από τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, και όχι από κάποιο ιδιαίτερο, εγγενές χαρακτηριστικό της κάθε ποικιλίας, που την κανει λιγότερο ή περισσότερο κατάλληλη για συγκεκριμένη χρήση. Η σύγχρονη γλωσσολογία θεωρεί όλες τις γλωσσικές ποικιλίες (γλώσσες, διαλέκτους, κλπ) ως ισάξιες και ως πλήρη και συνεκτικά συστήματα, με δική τους γραμματική (δηλαδή σύνταξη, μορφολογία, φωνολογία), λεξιλόγιο και κανόνες χρήσης. Αυτό τα κάνει κατάλληλα για χρήση σε οποιοδήποτε περιβάλλον.
Ισχυρισμός: Έκθεση ΕΛΑΣ: το 53% των κλοπών και διαρρήξεων διαπράττονται από συμμορίες Ρομά.
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός ότι το 53% των κλοπών και διαρρήξεων διαπράττονται από Ρομά δεν βασίζεται σε επίσημα στατιστικά στοιχεία και παραποιεί τα δεδομένα της έκθεσης της ΕΛ.ΑΣ. για το οργανωμένο έγκλημα του 2023. Η έκθεση αφορά αποκλειστικά τα μέλη των εξαρθρωμένων εγχώριων εγκληματικών ομάδων, και όχι το σύνολο των κλοπών ή διαρρήξεων στη χώρα.
Ο ισχυρισμός αυτός έχει κυκλοφορήσει εκτεταμένα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε αρκετές ιστοσελίδες που επικαλούνται στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας. Η φράση παρουσιάζεται συχνά μαζί με γραφήματα ή αποσπάσματα που αναφέρουν ότι «το 53% των κλοπών και διαρρήξεων διαπράττονται από συμμορίες Ρομά».
Η αναφορά εμφανίστηκε αρχικά τον Αύγουστο του 2025 σε δημοσιεύματα ιστοσελίδων όπως το Protothema, το NewMoney και το ΤοΜανιφεστο. Ο ισχυρισμός αναπαράχθηκε και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μεταξύ των οποίων και στη σελίδα Η Φωνή της Λογικής. Δημιουργός της ειναι η ευρωβουλευτής Αφροδίτη Λατινοπούλου η οποία ανήρτησε σχετικό βίντεο με τον ίδιο ισχυρισμό.
Η μοναδική διαθέσιμη επίσημη πηγή είναι η Έκθεση για το Σοβαρό και Οργανωμένο Έγκλημα 2023 της Ελληνικής Αστυνομίας δημοσιευμένη στο astynomia.gr τον Νοέμβριο του 2024. Δεν υπάρχει μεταγενέστερη έκθεση για το 2024 ή 2025. Επομένως, όποιος επικαλείται στοιχεία για το 2025 αναφέρεται στην πραγματικότητα στην έκθεση του 2023. Η έκθεση είναι ένα αναλυτικό έγγραφο 150 σελίδων που περιγράφει τις μορφές οργανωμένου εγκλήματος, τις μεθόδους δράσης και τις ομάδες που εξαρθρώθηκαν. Η ΕΛ.ΑΣ. ξεκαθαρίζει από την εισαγωγή ότι τα δεδομένα αφορούν υποθέσεις που διερευνήθηκαν και εξιχνιάστηκαν, όχι το σύνολο των εγκλημάτων στη χώρα.
Στην ενότητα 4.9.2 (σελίδα 75) αναφέρεται επί λέξει:
«Το 2023 εξαρθρώθηκαν 194 εγκληματικές ομάδες με 962 μέλη. Η πλειοψηφία των εγχώριων ομάδων σε ποσοστό 70% επί του συνόλου αυτών αφορούσε ομάδες με μέλη άτομα Ρομά. Αυτό σημαίνει πως από τις εξαρθρωθείσες εγχώριες ομάδες, οι 7 στις 10 περιλάμβαναν μέλη Ρομά. Δεν αφορά το σύνολο των κλοπών ή διαρρήξεων στη χώρα.»
Στην ενότητα 4.9.2.2 Εγκληματικές Ομάδες Ληστειών στην σελίδα 79 αναφέρεται ότι και στην εν λόγω κατηγορία εξακολουθεί να είναι έντονη η συμμετοχή ατόμων Ρομά σε ποσοστό 54,05% επί του συνόλου των μελών των εγχώριων ομάδων.
Στη συνέχεια στην ενότητα 4.9.2.3 Εγκληματικές Ομάδες Κλοπών Τροχοφόρων στη σελίδα 87 σημειώνεται ότι οι ελληνικές εγχώριες ομάδες ανέρχονται σε 62,50% επί του συνόλου, με τη συμμετοχή ομάδων απαρτιζόμενων κυρίως από άτομα Ρομά σε ποσοστό 27,82%.
Πουθενά στην έκθεση δεν υπάρχει αναφορά σε ποσοστό 53% ούτε στο ότι οι Ρομά «διαπράττουν το 53% των κλοπών ή διαρρήξεων πανελλαδικά.Τα ποσοστά που αναφέρθηκαν πιο πάνω αναφέρονται αποκλειστικά στις εγχώριες εγκληματικές ομάδες που εξαρθρώθηκαν από την Αστυνομία το 2023. Δεν αντιπροσωπεύουν το σύνολο των κλοπών, ληστειών ή διαρρήξεων που διαπράχθηκαν στη χώρα. Η ίδια η έκθεση τονίζει ότι τα δεδομένα είναι εκτιμητικά και αφορούν υποθέσεις που ερευνήθηκαν και εξιχνιάστηκαν, και όχι στατιστική αποτύπωση όλων των εγκλημάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. (στον ετήσιο απολογισμό εγκληματικότητας), οι δήλωμένες κλοπές και διαρρήξεις στη χώρα υπερβαίνουν τις 400.000 υποθέσεις ετησίως, ενώ η Έκθεση Οργανωμένου Εγκλήματος 2023 αναφέρει ότι εξαρθρώθηκαν 194 εγκληματικές ομάδες με 962 μέλη. Δεν γνωρίζουμε όμως για τι ποσοστό των ληστειών ευθύνονται αυτές οι οργανωμένες ομάδες. Τα δεδομένα της έκθεσης αφορούν μόνο το υποσύνολο των εξαρθρωμένων ομάδων οργανωμένου εγκλήματος και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να εξαχθεί συνολικό ποσοστό εγκληματικότητας για καμία κοινωνική ομάδα.
Συμπέρασμα.
Ο ισχυρισμός ότι το 53% των κλοπών και διαρρήξεων διαπράττονται από Ρομά δεν βασίζεται σε επίσημα στατιστικά στοιχεία και παραποιεί τα δεδομένα της έκθεσης της ΕΛ.ΑΣ. για το οργανωμένο έγκλημα του 2023. Η έκθεση αφορά αποκλειστικά τα μέλη των εξαρθρωμένων εγχώριων εγκληματικών ομάδων, και όχι το σύνολο των κλοπών ή διαρρήξεων στη χώρα.
Ισχυρισμός: Η Σαουδική Αραβία παρουσίασε επίσημα τα σχέδια για το NEOM Sky Stadium, το πρώτο «ουράνιο στάδιο» στον κόσμο, το οποίο θα κρέμεται σε ύψος 350 μέτρων πάνω από την έρημο και θα φιλοξενήσει αγώνες του Μουντιάλ 2034.
Συμπέρασμα: Τα viral βίντεο και φωτογραφίες που απεικονίζουν το στάδιο να βρίσκεται στην κορυφή ουρανοξύστη είναι δημιουργήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η Σαουδική Αραβία σχεδιάζει όντως ένα στάδιο σε ύψος 350 μέτρων, αλλά ενσωματωμένο μέσα στη δομή της γραμμικής πόλης The Line, όχι όπως απεικονίζεται στα ψεύτικα βίντεο.
Ο ισχυρισμός εμφανίστηκε σε διάφορες ιστοσελίδες όπως www.novasports.gr, www.athensvoice.gr, www.msn.com, www.tanea.gr, www.parapolitika.gr. Το υλικό παρουσιάζει ένα εντυπωσιακό στάδιο σχήματος μπολ που προεξέχει από την κορυφή ενός ουρανοξύστη, με έντονο φωτισμό να περιβάλλει την κατασκευή. Το βίντεο απεικονίζει μια φωτεινή δομή που δεσπόζει πάνω από έναν φουτουριστικό ορίζοντα, με τεράστιες γυάλινες προσόψεις και ουράνιες γέφυρες που συνδέουν τους γειτονικούς πύργους.
Saudi Arabia is set to construct the world's first-ever "sky stadium," officially called NEOM Stadium. Suspended 1,150 feet above the ground, the venue is expected to open around 2032 and will host matches for the 2034 FIFA World Cup. pic.twitter.com/yfkp79YlHa
Μέσα σε λίγες ώρες, οι εικόνες και το βίντεο είχαν γίνει viral σε πολλές πλατφόρμες, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές και προκαλώντας ερωτήματα για την αυθεντικότητά τους.
Τι ισχύει
Αρχικά, χρησιμοποιώντας εργαλείο εντοπισμού περιεχομένου AI, βρήκαμε ότι η εικόνα έχει 69,1% πιθανότητες να είναι φτιαχτή:
Κατόπιν περαιτέρω αναζήτησης, βρήκαμε ότι το viral βίντεο δημιουργήθηκε από τον 34χρονο Liam Hawes χρησιμοποιώντας λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης. Ο Hawes δήλωσε στο Mail Sport: “Ήταν τρελό. Πριν δύο εβδομάδες, ενώ ήμουν στο κινητό μου πριν κοιμηθώ, η ιδέα μου ήρθε. Συνέθεσα την ιδέα και προτού το καταλάβω, κυκλοφορούσε σε όλο τον κόσμο. Είδα κάθε λογής δημοσιεύσεις και λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να διαδίδουν το βίντεο σαν να ήταν το επίσημο στάδιο της Σαουδικής Αραβίας για το Παγκόσμιο Κύπελλο”.
Η Σαουδική Αραβία επιβεβαιώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 ως η χώρα που θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο 2034. Πράγματι, τα σχέδια περιλαμβάνουν την κατασκευή 15 σταδίων σε πέντε πόλεις, συμπεριλαμβανομένου ενός στην περιοχή NEOM.
Το NEOM Stadium θα κατασκευαστεί σε ύψος περίπου 350 μέτρων με χωρητικότητα 46.000 θέσεων. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις εικόνες που παράγει η τεχνητή νοημοσύνη, το στάδιο δεν θα βρίσκεται πάνω από έναν αυτόνομο ουρανοξύστη. Αντίθετα, θα ενσωματωθεί απευθείας στην οροφογραμμή του The Line , της γραμμικής μεγαπόλης του NEOM που αποτελείται από μια συνεχή κατασκευή καθρέφτη ύψους 500 μέτρων.
Οι επίσημες εικόνες που δημοσίευσε η NEOM δείχνουν μια κομψή κατασκευή ενσωματωμένη στην κάθετη αρχιτεκτονική του The Line, με πανοραμικές θέες, βαθμιδωτές θέσεις και προηγμένα ενεργειακά συστήματα. Αυτό αντιπαραβάλλεται έντονα με την αιωρούμενη εκδοχή που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο.
The #NEOMStadium will be the most unique stadium in the world, over 350m above ground and seamlessly integrated into THE LINE.
Φωτογραφία από τα πραγματικά σχέδια του σταδίου NOEM όπως ανέβηκαν στον επίσημο λογαριασμό
Συμπέρασμα
Τα viral βίντεο και φωτογραφίες που απεικονίζουν ένα στάδιο να αιωρείται πάνω από έναν ουρανοξύστη στη Σαουδική Αραβία είναι δημιουργήματα τεχνητής νοημοσύνης και δεν αντιπροσωπεύουν τα πραγματικά σχέδια της χώρας. Παρόλο που η Σαουδική Αραβία πράγματι σχεδιάζει ένα στάδιο σε ύψος 350 μέτρων ως μέρος του έργου NEOM, το σχέδιο διαφέρει σημαντικά από τις ψεύτικες εικόνες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο.
Ισχυρισμός: Επιδοτούμε τις γεννήσεις μεταναστών, που μπορεί να έφτασαν στην Κύπρο παράνομα, και για τους συμπατριώτες μας εφαρμόζονται ένα σωρό περιοριστικά και ασφυκτικά κριτήρια. Αντί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την αντιμετώπιση του δημογραφικού κινδύνου, λειτουργεί ως κίνητρο που γεμίζει τους λογαριασμούς αλλοδαπών. Το ΕΛΑΜ κατέθεσε πρόταση νόμου στη Βουλή για να σταματήσει επιτέλους αυτή η αδικία.
Συμπέρασμα: Οι αιτητές ασύλου στην Κύπρο λαμβάνουν μηνιαίο χρηματικό βοήθημα που αποσκοπεί στην κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης, όπως στέγασης και τροφής. Το ποσό διαφοροποιείται ανάλογα με το αν εργάζονται οι γονείς, αν νοικιάζουν κατοικία και κυρίως με βάση τον αριθμό των παιδιών, καθώς αυξάνεται ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας. Τα χρήματα προέρχονται κυρίως από ευρωπαϊκά ταμεία, με συμπληρωματική συνεισφορά του κρατικού προϋπολογισμού, όπως προβλέπεται από τις υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για την υποδοχή και την προστασία αιτητών διεθνούς προστασίας.
Σε βίντεο που ανέβασε στο Facebook o βουλευτής του ΕΛΑΜ, Σωτήρης Ιωάννου, προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι επιδοτούνται οι γεννήσεις μεταναστών που μπορεί να έφτασαν παράνομα στην Κύπρο, ότι το επίδομα τέκνου γεμίζει τους λογαριασμούς αλλοδαπών και ότι στους Κύπριους εφαρμόζονται ασφυκτικά κριτήρια.
Τι ξέρουμε για τα επιδόματα στους μετανάστες
Ο νόμος για το επίδομα τέκνου 2002 (Ν. 167(I)/2002) και οι πληροφορίες του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας ορίζουν ρητά ότι δικαιούχοι είναι οικογένειες που πληρούν προϋποθέσεις διαμονής και εισοδηματικά/περιουσιακά κριτήρια μεταξύ των οποίων προβλέπεται ρητά η νόμιμη και συνεχής διαμονή στις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία για τουλάχιστον πέντε (5) έτη πριν την αίτηση. Αυτό σημαίνει ότι το θεσμικό πλαίσιο δεν προβλέπει την αυτόματη χορήγηση του επιδόματος σε αιτητές ασύλου ή σε πρόσωπα που διαμένουν παράνομα.
Οι αιτητές ασύλου σε εθνικό επίπεδο δικαιούνται «υλικές συνθήκες υποδοχής» που περιλαμβάνουν στέγαση, τρόφιμα, είδη ένδυσης και ένα βασικό χρηματικό βοήθημα για τις στοιχειώδεις ανάγκες. Πρόκειται για ανθρωπιστική/υλική βοήθεια, και όχι για επίδομα τέκνου με το νομικό και διοικητικό περιεχόμενο του επιδόματος που λαμβάνουν οι μόνιμοι κάτοικοι.
Το πλαίσιο αυτό περιγράφεται σαφώς στις οδηγίες υποδοχής και στην πρακτική εφαρμογή που τεκμηριώνεται με έκθεση (εδω) για την Κύπρο. Η AIDA (Asylum Information Database) του European Council on Refugees and Exiles (ECRE) δημοσιεύει κάθε χρόνο μια έκθεση με τελευταία έκδοση τον Απρίλιο του 2025, που τεκμηριώνει πλήρως τις υλικές συνθήκες υποδοχής και τα επιδόματα. Εκεί αναφέρεται ρητά ότι οι αιτητές ασύλου λαμβάνουν μόνο «material reception conditions», δηλαδή στέγαση, διατροφή, ένδυση και βασικό χρηματικό βοήθημα, τα οποία προέρχονται από την Οδηγία 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
Η Οδηγία δεν καθορίζει συγκεκριμένα ποσά, αλλά επιβάλλει στα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης. Στην Κύπρο, το ύψος του χρηματικού βοηθήματος καθορίζεται από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και την Υπηρεσία Ασύλου, με χρηματοδότηση από τον Μηχανισμό AMIF (Asylum, Migration and Integration Fund) και τον κρατικό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του AIDA Country Report 2024 , το οικονομικό βοήθημα για αιτητές ασύλου ανέρχεται σε €186 μηνιαίως για ένα άτομο, φθάνοντας τα €558 για οικογένειες πέντε και άνω μελών, ενώ το επίδομα ενοικίου κυμαίνεται μεταξύ €100 και €397 αναλόγως σε ποια επαρχία διαμένουν.
Επιπλέον, υπάρχει και κρατική συμμετοχή, η οποία εγκρίνεται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στο πλαίσιο του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού. Στον προϋπολογισμό του 2025 (Κεφάλαιο 0324 Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας), προβλέπεται κονδύλι ύψους €31.000.000 για τις Υλικές Συνθήκες Υποδοχής Αιτητών Διεθνούς Προστασίας, σύμφωνα με τον περί Προσφύγων Νόμο του 2016. Πρόκειται για δαπάνη συγχρηματοδοτούμενη με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία καλύπτει βασικές ανάγκες όπως στέγαση, τροφή και ένδυση. Από το 2016 μέχρι σήμερα, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει διαθέσει, είτε μέσω εθνικών πόρων είτε μέσω συγχρηματοδότησης από την ΕΕ, περίπου €31 εκατομμύρια για τις υλικές συνθήκες υποδοχής αιτητών διεθνούς προστασίας. Επιπλέον, προβλέπεται κονδύλι €500.000 για συνεργασίες με εθελοντικούς οργανισμούς, καθώς και περίπου €8 εκατομμύρια στο Κεφάλαιο 03.12 του Υπουργείου Εσωτερικών για τη λειτουργία της Υπηρεσίας Ασύλου, εξέταση αιτήσεων και συντήρηση δομών φιλοξενίας. Συνολικά, τα ποσά που σχετίζονται με τη διαχείριση αιτητών ασύλου και δομών υποδοχής ανέρχονται σε περίπου €39–40 εκατομμύρια ετησίως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού και των συνοδευτικών δημοσιονομικών εκθέσεων του Υπουργείου Οικονομικών.
Σύμφωνα με τον κρατικό προϋπολογισμό του 2025 (Κεφάλαιο 0326 – Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας), τα κονδύλια που αφορούν αιτητές ασύλου σχετίζονται με επιδόματα ή λειτουργικά έξοδα της κρατικής μηχανής. Στο σχετικό έγγραφο καταγράφονται συγκεκριμένες πιστώσεις: €1.923.833 για υποστηρικτικές υπηρεσίες και λειτουργία κέντρων υποδοχής, €3.000.000 για ιατρικές υπηρεσίες που παρέχονται μέσω του ΟΚΥπΥ και €1.410.000 για μίσθωση υπηρεσιών μεταφραστών και διερμηνέων που υποστηρίζουν τη διαδικασία των αιτήσεων.
Για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, η Κύπρος χρηματοδοτείται κυρίως από δύο ευρωπαϊκά ταμεία το ISF και το AMIF. Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, η Κύπρος έχει εγκεκριμένο Εθνικό Πρόγραμμα AMIF για την προγραμματική περίοδο 2021–2027 (CCI 2021CY65AMPR001) και η αρχική κατανομή της ΕΕ για το AMIF προς την Κύπρο εμφανίζεται στο εθνικό πρόγραμμα.Το AMIF (Asylum, Migration and Integration Fund) είναι το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που δημιουργήθηκε με σκοπό να βοηθήσει τα κράτη μέλη να διαχειριστούν τις προκλήσεις που σχετίζονται με το άσυλο, τη μετανάστευση και την κοινωνική ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών. Σε ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, η Κύπρος έχει λάβει δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για τη διαχείριση μεταναστευτικών ροών και συνόρων, με μεμονωμένες αποτιμήσεις που φθάνουν και σε συνολικά μεγέθη όπως €103.51 εκατομμύρια για την περίοδο από το 2015. Αυτά τα ποσά αφορούν επιχορηγήσεις για υποδοχή, διαχείριση και ενίσχυση συνόρων.
Παράλληλα με το AMIF, λειτουργεί και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF – Internal Security Fund), μέσω του οποίου η Κύπρος λαμβάνει επιπλέον χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση για δράσεις που αφορούν την ασφάλεια των συνόρων, την πρόληψη εγκλήματος, τη διαχείριση των επιστροφών και τη βελτίωση των υποδομών φύλαξης και ελέγχου. Για την περίοδο 2021–2027, η χώρα διαθέτει εγκεκριμένο Εθνικό Πρόγραμμα ISF με συνολική κοινοτική συνεισφορά περίπου €25 εκατομμυρίων.
Τα κεφάλαια AMIF/ISF χρηματοδοτούν έργα και δράσεις όπως κατασκευή και λειτουργία κέντρων πρώτης υποδοχής και δομών φιλοξενίας, κάλυψη λειτουργικών εξόδων (στέγαση, διατροφή, βασική υλική βοήθεια), υπηρεσίες αξιολόγησης αιτήσεων ασύλου, νομική στήριξη, προγράμματα ένταξης (εκμάθηση γλώσσας, εκπαίδευση, απασχόληση) και μέτρα διαχείρισης συνόρων/ασφάλειας. Οι εκταμιεύσεις γίνονται είτε απευθείας σε κρατικές υπηρεσίες είτε μέσω έργων που υλοποιούν ΜΚΟ και εταίροι, στο πλαίσιο του εγκεκριμένου εθνικού προγράμματος. Κάθε δράση πρέπει να αιτιολογείται στο πρόγραμμα και στις αποφάσεις εκταμίευσης.
Συμπέρασμα: Οι αιτητές ασύλου στην Κύπρο λαμβάνουν μηνιαίο χρηματικό βοήθημα που αποσκοπεί στην κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης, όπως στέγαση και τροφή. Το ποσό διαφοροποιείται ανάλογα με το αν εργάζονται οι γονείς, αν νοικιάζουν κατοικία και κυρίως με βάση τον αριθμό των παιδιών, καθώς αυξάνεται ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας. Τα χρήματα προέρχονται κυρίως από ευρωπαϊκά ταμεία, με συμπληρωματική συνεισφορά του κρατικού προϋπολογισμού, όπως προβλέπεται από τις υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για την υποδοχή και την προστασία αιτητών διεθνούς προστασίας.
Ισχυρισμός: «Τα εμβόλια κατά της COVID19 σχετίζονται με την εμφάνιση έξι τύπων καρκίνου» – «Οι Κορεάτες ερευνητές δήλωσαν πως βρήκαν αποδείξεις ότι τα εμβόλια αύξησαν τον κίνδυνο εμφάνισης έξι τύπων καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων του πνεύμονα, του μαστού και του προστάτη» – «Τα εμβόλια mRNA συνδέθηκαν με αυξημένους κινδύνους καρκίνου του θυρεοειδούς, του παχέος εντέρου, του πνεύμονα και του μαστού»
Συμπέρασμα: Η κορεατική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Biomarker Research δεν αποδεικνύει αιτιώδη σύνδεση μεταξύ εμβολίων COVID-19 και καρκίνου, όπως παραδέχονται και οι ίδιοι οι συγγραφείς, ενώ πάσχει και από διάφορες μεθοδολογικές αδυναμίες. Παρά την εκτενή παρακολούθηση δισεκατομμυρίων δόσεων εμβολίων COVID-19 παγκοσμίως από πολλαπλά συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης, δεν έχει τεκμηριωθεί αύξηση του κινδύνου καρκίνου.
Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα zougla.gr και κυκλοφορεί ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Radiogamma.gr, katohika.gr, www.giatros-in.gr, www.radiothiva.gr, www.oloygeia.gr, www.oparlapipas.gr, choratouaxoritou.gr, piestirio.gr) ισχυρίζεται ότι «τα εμβόλια κατά της Covid σχετίζονται με την εμφάνιση έξι τύπων καρκίνου» βασιζόμενο σε μια πρόσφατη κορεατική μελέτη. Το δημοσίευμα παρουσιάζει τα ευρήματα ως «αποδείξεις» για αύξηση του κινδύνου καρκίνου κατά 20-68% ανάλογα με τον τύπο, αποσιωπώντας κρίσιμες πληροφορίες για τους περιορισμούς της έρευνας.
Τι ισχύει
Το συγκεκριμένο άρθρο δημοσιεύτηκε ως “Correspondence” (επιστολή προς τον εκδότη) στο περιοδικό Biomarker Research, όχι ως πλήρης ερευνητική εργασία. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη γιατί οι επιστολές συνήθως υφίστανται πολύ πιο επιφανειακό έλεγχο από τους κριτές σε σύγκριση με τα πλήρη ερευνητικά άρθρα. Το Biomarker Research είναι περιοδικό του BioMed Central με αξιοπρεπή impact factor γύρω στο 11.5, αλλά η επιλογή να δημοσιευθεί κάτι σημαντικό σε μορφή επιστολής εγείρει σοβαρά ερωτήματα.
Η μελέτη
Η μελέτη εξέτασε δεδομένα από 8,4 εκατομμύρια άτομα μεταξύ 2021-2023. Ωστόσο, οι ίδιοι οι συγγραφείς αναφέρουν ρητά στα συμπληρωματικά στοιχεία της μελέτης τους ότι «τα ευρήματά μας δεν εγκαθιδρύουν αιτιώδεις σχέσεις» (“our findings do not establish causal relationships”). Αυτό σημαίνει ότι η μελέτη εντόπισε στατιστική συσχέτιση, όχι αιτιακή σχέση. Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν στο συμπέρασμά τους: «η μελέτη μας πληθυσμού προτείνει επιδημιολογικές συσχετίσεις μεταξύ της σωρευτικής επίπτωσης καρκίνων και του εμβολιασμού COVID-19. Ωστόσο, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διευκρινιστούν πιθανές αιτιακές σχέσεις» (Πηγή).
Επίσης η έρευνα παρακολούθησε τους συμμετέχοντες για μόνο δώδεκα μήνες μετά τον εμβολιασμό. Αυτό το χρονικό διάστημα είναι ανεπαρκές για την ανάπτυξη συμπαγών όγκων από την αρχή μέχρι την ανιχνεύσιμη διάγνωσή τους. Ακόμη και αν ένας καρκινογόνος παράγοντας προκαλέσει αρχικές μεταλλάξεις, χρειάζονται συνήθως χρόνια για να αναπτυχθεί κλινικά ανιχνεύσιμος καρκίνος (Πηγή).
Επιπρόσθετα, η μελέτη παρουσιάζει σημαντική μεθοδολογική αδυναμία που ονομάζεται “surveillance bias” ή “healthy user bias”. Άτομα που ήταν πιο πρόθυμα να λάβουν το εμβόλιο ήταν συχνά πιο επιμελείς σχετικά με τις ιατρικές εξετάσεις και τους τακτικούς ελέγχους, που σημαίνει ότι ο καρκίνος διαγνώστηκε νωρίτερα, δεν προκλήθηκε από το εμβόλιο» (Πηγή 1, Πηγή 2).
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν αυτόν τον περιορισμό στα συμπληρωματικά στοιχεία τους: «Καθώς οι περισσότεροι συμπαγείς όγκοι απαιτούν περισσότερο από 1 έτος για να αναπτυχθούν, η περίοδος παρακολούθησης ενός έτους είναι σχετικά σύντομη για την αξιολόγηση της επίπτωσης του καρκίνου, και η πιθανότητα αντίστροφης αιτιότητας ή μεροληψίας παρακολούθησης δεν μπορεί να αποκλειστεί» (Πηγή).
Τα συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης σε ΗΠΑ, Ευρώπη και παγκοσμίως έχουν εντοπίσει συγκεκριμένες σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες (όπως η μυοκαρδίτιδα και η αναφυλαξία), αλλά δεν έχουν αναφέρει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου παρά τη στενή παρακολούθηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων (Πηγή).
Απουσία αντίστοιχης αύξησης στα εθνικά δεδομένα
Επιπλεον, αν τα εμβόλια COVID-19 πραγματικά προκαλούσαν αύξηση καρκίνου κατά 20-68%, θα αναμέναμε να δούμε δραματική αύξηση στα συνολικά ποσοστά καρκίνου στην Κορέα μετά την εκστρατεία εμβολιασμού το 2021-2022. Ωστόσο, δεν παρατηρείται τέτοια αύξηση στα επίσημα δεδομένα του Korean Cancer Society για το 2022 (Πηγή).
Η ίδια η Κορεατική Υπηρεσία Ελέγχου Νοσημάτων απέρριψε κατηγορηματικά τα ευρήματα, τονίζοντας ότι η μελέτη έχει δεχτεί εκτεταμένη κριτική για τους μεθοδολογικούς περιορισμούς της (Πηγή).
Αντίθετα, τα παγκόσμια δεδομένα δείχνουν ότι οποιεσδήποτε αυξήσεις καρκίνου σε νεότερες ηλικίες σχετίζονται με παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η διατροφή, ο καθιστικός τρόπος ζωής και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, τάσεις που υπήρχαν πολύ πριν την πανδημία (Πηγή).
Συμπέρασμα
Η κορεατική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Biomarker Research δεν αποδεικνύει αιτιώδη σύνδεση μεταξύ εμβολίων COVID-19 και καρκίνου, όπως παραδέχονται και οι ίδιοι οι συγγραφείς, ενώ πάσχει και από διάφορες μεθοδολογικές αδυναμίες. Παρά την εκτενή παρακολούθηση δισεκατομμυρίων δόσεων εμβολίων COVID-19 παγκοσμίως από πολλαπλά συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης, δεν έχει τεκμηριωθεί αύξηση του κινδύνου καρκίνου.
Ισχυρισμός 1: Το έργο του Ελληνικού στην Αθήνα θα αποτελέσει μελλοντικά μια ανοιχτή φυλακή για τους κατοίκους του, καθώς βασίζεται στο σχέδιο των «πόλεων των 15 λεπτών».
Συμπέρασμα 1: Παρότι το έργο του Ελληνικού δηλώνει ότι υλοποιείται στη βάση του μοντέλου των «πόλεων των 15 λεπτών», δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να αποτελέσει ανοιχτή φυλακή ή περιοχή όπου οι μετακινήσεις θα περιορίζονται.
Ισχυρισμός 2: Οι «πόλεις των 15 λεπτών» είναι ένα πολιτικό σχέδιο που στοχεύει στην επιβολή πλήρους ελέγχου στον πληθυσμό, περιορίζοντας τις μετακινήσεις των πολιτών και οδηγώντας σε μια ψηφιακή δουλεία που οργανώνεται από τις κυβερνήσεις.
Συμπέρασμα 2: Η έννοια των «πόλεων των 15 λεπτών» αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της αστικής οικολογίας και δεν έχει καμία πρόθεση να «περιορίσει τις μετακινήσεις». Αντιθέτως, η βασική ιδέα είναι οι κάτοικοι να μπορούν να καλύπτουν τις περισσότερες ανάγκες τους σε ακτίνα 15 λεπτών από το σπίτι τους. Οι δηλώσεις της Κριστίν Άντερσον χρονολογούνται από το 2023 και επανεμφανίζονται συχνά στο διαδίκτυο, έχοντας ελεγχθεί επανειλημμένα από φορείς επαλήθευσης γεγονότων.
Η έννοια των «πόλεων των 15 λεπτών» είναι ένα πολεοδομικό σχέδιο σύμφωνα με το οποίο οι βασικές υπηρεσίες, όπως τα καταστήματα, τα σχολεία και οι χώροι αναψυχής, πρέπει να είναι προσβάσιμες με τα πόδια ή με ποδήλατο μέσα σε λιγότερο από 15 λεπτά. Στην ιδέα αυτή βασίζεται και το αστικό έργο του Ελληνικού, στη ριβιέρα της Αθήνας στην Ελλάδα.
Τον Οκτώβριο, αναρτήσεις στο Facebook, όπως εδώ και εδώ, και στο TikTok στα ελληνικά κοινοποίησαν ένα βίντεο του 2024, στο οποίο φαίνεται ένας άνδρας μπροστά από το εργοτάξιο του Ελληνικού στην Αθήνα, λέγοντας: ««Καλησπέρα φίλοι μου, από το Ελληνικό, που φτιάχνουνε τα έργα, τα καινούρια και κοιτάξτε τι ταμπέλες βάλανε, είναι σήμερα τις βάλανε αυτές τις ταμπέλες. Περνάει κόσμος πολύς από εδώ κάθε μέρα. Και ο νοών νοείτω, ετοιμάζουνε τις καινούριες φυλακές (…)». Ο άνδρας συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι οι κάτοικοι «δεν θα μπορούν να απομακρυνθούν περισσότερο από 15 λεπτά από το σπίτι τους». Το βίντεο κοινοποιήθηκε από κυπριακούς λογαριασμούς στο Facebook.
Άλλες αναρτήσεις στο Facebook στα ελληνικά, όπως εδώ ή εδώ, από τον Σεπτέμβριο και αρχές Οκτωβρίου, αναπαράγουν τη συνέντευξη της Γερμανίδας ευρωβουλευτού του ακροδεξιού κόμματος AfD, Κριστίν Άντερσον, η οποία ισχυρίζεται ότι οι «πόλεις των 15 λεπτών» δεν αποτελούν ένα οικολογικό σχέδιο, αλλά ένα βήμα προς τον πλήρη έλεγχο των πληθυσμών. Υποστηρίζει ότι οι κάτοικοι θα μπορούσαν να εγκαταλείπουν τη γειτονιά τους μόνο μερικές φορές τον χρόνο, ενώ οι πιο πλούσιοι θα αγόραζαν άδειες για να μετακινούνται ελεύθερα.
Ωστόσο, οι ισχυρισμοί αυτοί είναι ψευδείς και στερούνται πλαισίου.
Τι ισχύει
Η έννοια των «πόλεων των 15 λεπτών» είναι ένα σχέδιο που προτάθηκε από τον γαλλοκολομβιανό πολεοδόμο Κάρλος Μορένο, καθηγητή στη Σορβόννη του Παρισιού. Το σχέδιο αυτό βασίζεται σε μια αρκετά φιλόδοξη ιδέα: να μπορεί κάθε κάτοικος μιας πόλης να έχει πρόσβαση, το πολύ μέσα σε δεκαπέντε λεπτά με τα πόδια ή με ποδήλατο, σε όλες τις βασικές υπηρεσίες της καθημερινής ζωής — όπως τα καταστήματα, η ιατρική περίθαλψη, η διατροφή, ο πολιτισμός ή η ψυχαγωγία.
Η έννοια στηρίζεται στη μικτή χρήση γης και στον σχεδιασμό της εγγύτητας, που σημαίνει πρακτικά ότι οι γειτονιές δεν θα είναι πλέον αποκλειστικά οικιστικές, αλλά θα συνδυάζουν κατοικίες, εμπορικά καταστήματα, σχολεία κ.ά. Μια τέτοια οργάνωση μειώνει την ανάγκη για μετακινήσεις, ιδιαίτερα με μηχανοκίνητα μέσα· ενθαρρύνει το περπάτημα, την ποδηλασία και τα μέσα μαζικής μεταφοράς, συμβάλλοντας παράλληλα στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιδιώκει να επαναφέρει την ισορροπία στη σύγχρονη πόλη, η οποία σήμερα υποφέρει από την κυκλοφοριακή συμφόρηση, τη ρύπανση και κυρίως από τη σπατάλη χρόνου λόγω των μετακινήσεων.
Η ιδέα είναι να ενισχυθεί η εγγύτητα και η ποικιλία των λειτουργιών σε κάθε γειτονιά. Η πόλη των 15 λεπτών στοχεύει έτσι στη δημιουργία πιο ανθρώπινων, βιώσιμων και ανθεκτικών χώρων, όπου η ποιότητα ζωής υπερέχει της ταχύτητας και της απόστασης.
Ο στόχος, επομένως, δεν είναι σε καμία περίπτωση να απαγορευτούν οι μεγάλες ή γενικά οι μετακινήσεις, αλλά να προσφερθεί η δυνατότητα στους κατοίκους να ζουν τοπικά, χωρίς να εξαρτώνται συστηματικά από το αυτοκίνητο. Από την εμφάνιση της έννοιας, έχει αποτελέσει στόχο θεωριών συνωμοσίας, κυρίως με ισχυρισμούς περί υποτιθέμενου περιορισμού των μετακινήσεων.
Από την πανδημία του COVID-19 και έπειτα, ορισμένοι αντικυβερνητικοί ακτιβιστές ή λαϊκιστές πολιτικοί, όπως η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Κριστίν Άντερσον, υποστηρίζουν ότι αυτό το πολεοδομικό μοντέλο κρύβει ένα σχέδιο κοινωνικού ελέγχου· σύμφωνα με αυτούς, οι κάτοικοι θα είναι περιορισμένοι στις γειτονιές τους, θα παρακολουθούνται μέσω ψηφιακών ταυτοτήτων ή QR κωδίκων και θα μπορούν να βγαίνουν μόνο με ειδική άδεια. Οι ισχυρισμοί αυτοί, που κυκλοφορούν ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαστρεβλώνουν πλήρως την πραγματικότητα και δεν έχουν καμία νομική ή τεχνική βάση.
Στην πράξη, κανένα σχέδιο πόλης 15 λεπτών δεν επιβάλλει περιορισμούς μετακίνησης. Αντιθέτως, η ιδέα στοχεύει στο να δώσει περισσότερη ελευθερία στους κατοίκους των πόλεων, φέρνοντας πιο κοντά τις βασικές υπηρεσίες. Ωστόσο, αυτές οι φήμες βρίσκουν απήχηση σε ένα περιβάλλον αυξημένης δυσπιστίας προς τους θεσμούς, έπειτα από τα lockdowns και την αυξανόμενη ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών.
Το Παρίσι ή η Ουτρέχτη στην Ολλανδία έχουν ήδη εφαρμόσει αυτό το μοντέλο, χωρίς κανέναν περιορισμό στις μετακινήσεις των κατοίκων.
Βασισμένο σε αυτήν την έννοια είναι και το μεγάλο αστικό έργο του Ελληνικού στην Αθήνα. Από την αρχή της παρουσίασης και της έναρξης των εργασιών του, το έργο έχει δηλώσει ότι σχεδιάστηκε γύρω από αυτήν την ιδέα. Μάλιστα, στην επίσημη ιστοσελίδα του, το έργο δημοσιεύει έναν χάρτη όπου χρησιμοποιεί μια ακτίνα 15 λεπτών για να δείξει τι θα είναι προσβάσιμο στη μελλοντική περιοχή.
Τόσο στον διεθνή όσο και στον ελληνικό Τύπο αναφέρεται ότι το Ελληνικό βασίζεται στην έννοια των πόλεων των 15 λεπτών.
Επιπλέον, ο ιστότοπος του έργου προσθέτει ότι στόχος είναι να «προωθηθούν οι δημόσιες συγκοινωνίες ως ο κύριος τρόπος πρόσβασης από και προς το Ελληνικό». Ενδεικτικά, αναφέρονται χρόνοι διαδρομής από τις μελλοντικές εγκαταστάσεις προς το κέντρο της Αθήνας, το λιμάνι του Πειραιά ή ακόμη και το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών — κάτι που φυσικά δεν θα είχε κανένα νόημα αν οι μελλοντικοί κάτοικοι δεν επιτρέπεται να βγαίνουν από τα σπίτια τους για περισσότερο από 15 λεπτά.
Το Ελληνικό είναι, σύμφωνα με την κατασκευαστική εταιρεία Lamda Development, ένα από τα μεγαλύτερα αστικά έργα της Νότιας Ευρώπης. Φιλοδοξεί να μεταμορφώσει την πρωτεύουσα της Ελλάδας σε ένα πιο πράσινο και πιο συνδεδεμένο μοντέλο πόλης. Η προσέγγιση αυτή απαντά στις σημερινές προκλήσεις της Αθήνας — την κυκλοφοριακή συμφόρηση, τη ρύπανση και την έλλειψη χώρων πρασίνου — και εναρμονίζεται με τους ευρωπαϊκούς στόχους για την οικολογική μετάβαση και την ενεργειακή αποδοτικότητα. Εξάλλου, το 2024, η Λευκωσία παρουσίασε επίσης ένα φιλόδοξο σχέδιο να μετατραπεί σε πόλη των 15 λεπτών έως το 2030. Η πρωτοβουλία αυτή καλύπτει τη μεγάλη αστική περιοχή της Λευκωσίας, με στόχο τη βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών, την καλύτερη διαχείριση των χώρων στάθμευσης και την ανάπτυξη υποδομών για ποδήλατα.
Τέλος, όσον αφορά την περίπτωση του Ελληνικού στην Ελλάδα, είναι απολύτως παράνομο να περιορίζεται η κινητικότητα στη χώρα, όπως παρουσιάζεται στο βίντεο που δημοσιεύτηκε στο Facebook. Καμία διάταξη της ελληνικής νομοθεσίας ούτε κανένας ιδιωτικός φορέας δεν μπορεί να περιορίσει την ελευθερία μετακίνησης των Ελλήνων πολιτών. Στην Ελλάδα, η ελευθερία κυκλοφορίας κατοχυρώνεται από το άρθρο 5, παράγραφος 4, του Συντάγματος, το οποίο ορίζει ότι «κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα στην επικράτεια της Δημοκρατίας και να κατοικεί σε οποιοδήποτε μέρος αυτής», με την επιφύλαξη μόνο των περιορισμών που προβλέπονται από τον νόμο και κρίνονται αναγκαίοι για την εθνική άμυνα, τη δημόσια υγεία ή που επιβάλλονται ως ποινή από αρμόδιο δικαστήριο. Καμία διοικητική πράξη, είτε δημόσια είτε ιδιωτική, δεν μπορεί επομένως να περιορίσει την κινητικότητα των πολιτών εκτός αυτών των εξαιρετικών περιπτώσεων.
Στην Κύπρο, το Σύνταγμα προστατεύει επίσης αυτό το δικαίωμα στο άρθρο 14, το οποίο εγγυάται σε κάθε άτομο που βρίσκεται νόμιμα στην επικράτεια «την ελευθερία κυκλοφορίας και το δικαίωμα να επιλέγει ελεύθερα τον τόπο διαμονής του». Περιορισμοί μπορούν να επιβληθούν μόνο για λόγους εθνικής ασφάλειας, δημόσιας τάξης, δημόσιας υγείας ή για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών τρίτων. Εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως μια σοβαρή υγειονομική κρίση ή κατάσταση πολέμου, καμία αρχή δεν μπορεί να περιορίσει την ελευθερία μετακίνησης των Κυπρίων πολιτών.
Συμπερασμα
Οι ισχυρισμοί ότι το έργο του Ελληνικού αποτελεί μια «ανοιχτή φυλακή» ή ένα μέσο κοινωνικού ελέγχου βασισμένο στην έννοια των «πόλεων των 15 λεπτών» δεν στηρίζονται σε κανένα πραγματικό στοιχείο. Η συγκεκριμένη πολεοδομική ιδέα, που σχεδιάστηκε για να φέρει τους κατοίκους πιο κοντά στις καθημερινές τους υπηρεσίες και να μειώσει την εξάρτηση από το αυτοκίνητο, στοχεύει αντιθέτως στην ενίσχυση της ελευθερίας μετακίνησης και της ποιότητας ζωής στους αστικούς χώρους. Οι «πόλεις των 15 λεπτών» δεν αποτελούν εργαλείο ελέγχου, αλλά μια αστική και οικολογική απάντηση στις σύγχρονες προκλήσεις της κινητικότητας, της ρύπανσης και της ευημερίας στις πόλεις.
