Ισχυρισμός: Ο Νίκος Ρολάνδης, πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας συνέταξε κατάλογο με δεκαπέντε σχέδια λύσης του Κυπριακού που, όπως αναφέρεται, απορρίφθηκαν από την ελληνοκυπριακή πλευρά από το 1948 μέχρι το 2017.
Συμπέρασμα: Ο κατάλογος που κυκλοφορεί είναι παραπλανητικός. Ο Νίκος Ρολάνδης όντως συνέταξε κατάλογο δεκαπέντε σχεδίων το 2008 αποδίδοντας ευθύνες στην ελληνοκυπριακή πλευρά για απόρριψη των προσπαθειών λύσης, αλλά ο κατάλογός του είναι εκ προθέσεως μονομερής, αφού δεν καταγράφει τι έπραξε σε κάθε περίπτωση η άλλη πλευρά. Επίσης το γραφικό δεν αναπαράγει με ακρίβεια αυτό τον κατάλογο, με μόνο μία περίπτωση να αποτελεί απόρριψη προσπάθειας λύσης αποκλειστικά από την ελληνοκυπριακή πλευρά και με τις υπόλοιπες περιπτώσεις να περιλαμβάνουν μονομερή απόδοση ευθύνης που είναι παραπλανητική, ανεπιβεβαίωτη ή ψευδής.
Η σελίδα Young Turkish Cypriots, η οποία αυτοπαρουσιάζεται ως εκπαιδευτικό εγχείρημα για την ιστορία της Κύπρου, δημοσίευσε την Κυριακή 26 Ιουλίου 2026 ανάρτηση στο Facebook (αρχειοθετημένο εδώ) με γραφικό που τιτλοφορείται «Όλες οι προσπάθειες που απορρίφθηκαν από την ελληνοκυπριακή πλευρά για την επίλυση του κυπριακού» («Every settlement rejected by the Greek Cypriot side») και φέρει τον τουρκικό υπότιτλο «Rum tarafının reddettiği her çözüm planı», δηλαδή «κάθε σχέδιο λύσης που απέρριψε η ελληνοκυπριακή πλευρά».
Το γραφικό απαριθμεί δεκαπέντε πρωτοβουλίες επίλυσης του κυπριακού προβλήματος, από τη Διασκεπτική Συνέλευση του 1948 μέχρι το Κραν Μοντανά του 2015-2017, με την ένδειξη «REJECTED» δίπλα σε κάθε μία, εννοώντας ότι απορρίφθηκαν από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Ο κατάλογος αποδίδεται στον Νίκο Ρολάνδη (πρώην ελληνοκύπριος υπουργός Εξωτερικών) και προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι πέρασε τα τελευταία χρόνια του «προειδοποιώντας τον δικό του λαό για το κόστος του να λέει όχι». Διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών από τον Μάρτιο του 1978 μέχρι την παραίτησή του το 1983 και απεβίωσε στις 27 Μαΐου 2021 (αρχειοθετημένο εδώ) σε ηλικία 86 ετών.
Η ανάρτηση συνδέεται με την επίσκεψη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο. Ο ΓΓ του ΟΗΕ έφτασε το βράδυ της 27ης Ιουλίου 2026 για διήμερη επίσκεψη, με χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν στις 28 Ιουλίου και κοινή συνάντηση με δημοσιογραφική διάσκεψη στις 29 Ιουλίου, όπως ανακοινώθηκε (αρχειοθετημένο εδώ). Πρόκειται πράγματι για την πρώτη επίσκεψη εν ενεργεία γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στο νησί εδώ και δεκαεξίμισι χρόνια, καθώς ο τελευταίος ήταν ο Μπαν Γκι-μουν από τις 31 Ιανουαρίου έως τις 2 Φεβρουαρίου 2010.
Τι ισχύει
Ο Ρολάνδης δημοσίευσε ένα σχετικό κατάλογο μία μόνο φορά, σε άρθρο του με ημερομηνία 30 Ιανουαρίου 2008 και τίτλο «ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΥ ΘΑ ΨΗΦΙΖΕΙΣ ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ ΠΟΥ ΤΟΥ ΚΟΨΑΜΕ ΤΑ ΦΤΕΡΑ» (αρχειοθετημένο εδώ), το οποίο παραμένει αναρτημένο στο προσωπικό του αρχείο άρθρων (αρχειοθετημένο εδώ) μαζί με την αγγλική του εκδοχή. Ανατρέχει στο ίδιο άρθρο σε τουλάχιστον πέντε μεταγενέστερα κείμενά του, πάντοτε αναφερόμενος σε δεκαπέντε σχέδια και ποτέ σε περισσότερα. Στο άρθρο αυτό απαριθμεί δεκαπέντε πρωτοβουλίες, από τη Διασκεπτική Συνέλευση του 1948 μέχρι το Σχέδιο Ανάν του 2002-2004, σημειώνοντας δίπλα σε κάθε μία ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά την απέρριψε. Μοναδική εξαίρεση οι προτάσεις του 1997, δίπλα στις οποίες γράφει «Δεν μπόρεσαν να προωθηθούν». Το κείμενο είναι προεκλογικό: δημοσιεύθηκε δεκαοκτώ ημέρες πριν από τις προεδρικές εκλογές της 17ης Φεβρουαρίου 2008, κατονομάζει τον Τάσσο Παπαδόπουλο ως τον πρόεδρο που «απέρριψε όλες τις παραπάνω πρωτοβουλίες» και καταλήγει σε στήριξη της υποψηφιότητας του Ιωάννη Κασουλίδη. Ανακτήσαμε το πρωτότυπο αρχείο από τον ιστότοπο του Ρολάνδη και συγκρίναμε το περιεχόμενό του με το γραφικό.
Ο κατάλογος του Ρολανδη δεν συμπίπτει πλήρως με το γραφικό στην επίμαχη ανάρτηση με τέσσερις βασικές αλλοιώσεις.
Η πρώτη αλλοίωση είναι αφαίρεση. Η δέκατη τέταρτη καταχώριση του Ρολάνδη είναι «1997: Προτάσεις Αναν, Τραουτπεκ-Γκλιον» και δίπλα της δεν γράφει «την απορρίψαμε», όπως στις υπόλοιπες, αλλά «Δεν μπόρεσαν να προωθηθούν». Είναι η μοναδική καταχώριση όπου ο συγγραφέας δεν αποδίδει ευθύνη σε καμία πλευρά. Η καταχώρηση αυτή απουσιάζει εντελώς από το γραφικό.
Η δεύτερη αλλοίωση είναι προσθήκη. Στη θέση της απαλειφθείσας καταχώρησης, το γραφικό εισάγει ως δέκατο πέμπτο σημείο το «2015-2017: Crans Montana: REJECTED». Το Κραν Μοντανά δεν εμφανίζεται πουθενά στον κατάλογο του Ρολάνδη. Ο ίδιος αναφέρθηκε στη διάσκεψη δύο φορές, τον Ιούλιο του 2017 και ξανά το 2020, χωρίς να την προσθέσει στον κατάλογο και χωρίς να καταλογίσει ευθύνη στην ελληνοκυπριακή πλευρά. Σε άρθρο του της 19ης Ιουλίου 2017 (αρχειοθετημένο εδώ) περιγράφει το Κυπριακό ως θλιβερή ιστορία των Ελλήνων και των Τούρκων της Κύπρου από κοινού, αποδίδοντας την ευθύνη συμμετρικά και στις δύο κοινότητες. Σε άρθρο του της 26ης Φεβρουαρίου 2020 (αρχειοθετημένο εδώ) γράφει ότι στα προηγούμενα δεκαέξι χρόνια είχε δημοσιεύσει 175 άρθρα, όλα για την Κύπρο, και ότι το τελευταίο το έγραψε στις 23 Μαρτίου 2018. Η προσθήκη αυτή διατηρεί τα δεκαπέντε σημεία του αρχικού καταλόγου, άρα εξακολουθεί να ταιριάζει με τη γνωστή διατύπωση ότι «ο Ρολάνδης απαρίθμησε δεκαπέντε σχέδια».
Η τρίτη αλλοίωση είναι περικοπή. Για τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου ο Ρολάνδης γράφει «Τις απορρίψαμε τελικά το 1963 (προσπάθεια τροποποίησης του Συντάγματος) παρ’ όλο που αρχικά τις δεχτήκαμε». Το γραφικό κρατά το «REJECTED in 1963» και κόβει την παραδοχή ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά αρχικά τις αποδέχθηκε. Η διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια: η ελληνοκυπριακή πλευρά υπέγραψε τις συμφωνίες και θεμελίωσε πάνω τους την Κυπριακή Δημοκρατία το 1960, και αυτό που ακολούθησε το 1963 ήταν απόπειρα τροποποίησης του Συντάγματος, όχι απόρριψη πρότασης λύσης.
Η τέταρτη αλλοίωση αφορά το πλαίσιο που έθετε ο ίδιος ο συγγραφέας. Αμέσως μετά τον κατάλογο, ο Ρολάνδης γράφει: «Δεν καταγράφω τις θέσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς. Είναι οι δικές μας θέσεις που έχουν σημασία. Γιατί εμείς είμαστε πάντοτε ο αδύναμος κρίκος». Και λίγο παρακάτω: «Δεν ισχυρίζομαι πως οι παραπάνω πρωτοβουλίες ήταν όλες καλές». Ένα κείμενο δηλωμένα μονομερές, όπου ο συγγραφέας διευκρινίζει ότι εξ ορισμού δεν καταγράφει την άλλη πλευρά και ότι δεν υπερασπίζεται τα ίδια τα σχέδια, μετατρέπεται στο γραφικό σε απολογισμό ευθυνών με τίτλο «κάθε διευθέτηση που απέρριψε η ελληνοκυπριακή πλευρά». Ο Ρολάνδης πράγματι αποδίδει ευθύνες στην ελληνοκυπριακή πλευρά. Δηλώνει όμως ταυτόχρονα ότι ο κατάλογός του είναι εκ προθέσεως μονομερής, αφού δεν καταγράφει τι έπραξε σε κάθε περίπτωση η άλλη πλευρά. Το γραφικό, απαλείφοντας τη δήλωση αυτή, μετατρέπει τον μονομερή απολογισμό σε ισχυρισμό αποκλειστικής ευθύνης. Αυτό ακριβώς το σημείο διαψεύδουν τα έγγραφα που παρατίθενται στη συνέχεια: αρκετές από τις πρωτοβουλίες του καταλόγου απορρίφθηκαν και από την τουρκοκυπριακή πλευρά ή την Τουρκία.
Τι λένε τα έγγραφα του ΟΗΕ για το 1992 και το Κραν Μοντανά
Πέραν της αλλοίωσης, δύο καταχωρήσεις του γραφικού διαψεύδονται από τα ίδια τα έγγραφα του ΟΗΕ.
Για τη Δέσμη Ιδεών Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι του 1992, το Συμβούλιο Ασφαλείας τοποθετήθηκε ρητά, και μάλιστα προς την αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που υποδηλώνει το γραφικό. Το ψήφισμα 789 (1992) της 25ης Νοεμβρίου 1992 (αρχειοθετημένο εδώ) επαναβεβαιώνει στην τρίτη παράγραφο του διατακτικού την υιοθέτηση «της δέσμης ιδεών, περιλαμβανομένων των εδαφικών προσαρμογών που αποτυπώνονται στον χάρτη, ως βάσης για την επίτευξη συνολικής συμφωνίας-πλαισίου». Στην πέμπτη παράγραφο σημειώνει ότι οι πρόσφατες κοινές συναντήσεις «δεν πέτυχαν τον επιδιωκόμενο στόχο τους, ιδίως επειδή ορισμένες θέσεις που υιοθέτησε η τουρκοκυπριακή πλευρά βρίσκονταν σε θεμελιώδη απόκλιση από τη δέσμη ιδεών». Στην έκτη «καλεί την τουρκοκυπριακή πλευρά να υιοθετήσει θέσεις συμβατές με τη δέσμη ιδεών» επί των ζητημάτων που εντόπισε ο γενικός γραμματέας. Το ίδιο ψήφισμα υιοθετεί, στη δεύτερη παράγραφο, την έκθεση του γενικού γραμματέα S/24830 της 19ης Νοεμβρίου 1992 (αρχειοθετημένο εδώ) στην οποία στηρίζεται η διαπίστωση. Το Συμβούλιο σημειώνει επίσης «με ικανοποίηση» ότι οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων συζήτησαν όλα τα ζητήματα και ότι υπήρξαν σημεία συμφωνίας. Το όργανο δηλαδή που τοποθετήθηκε επί του αδιεξόδου κατονόμασε την τουρκοκυπριακή πλευρά ως υπεύθυνη για την απόρριψη της λύσης, και όχι την ελληνοκυπριακή.
Για το Κραν Μοντανά δεν υπήρξε σχέδιο που να μπορούσε να απορριφθεί. Καμία πρόταση δεν τέθηκε προς υπογραφή, ψηφοφορία ή δημοψήφισμα. Η έκθεση S/2017/814 της 28ης Σεπτεμβρίου 2017 (αρχειοθετημένο εδώ) αναφέρει στην παράγραφο 26 ότι «τα μέρη δεν κατόρθωσαν να οριστικοποιήσουν μια δέσμη» και ότι «τα μέρη συμφώνησαν με το συμπέρασμά μου ότι η Διάσκεψη πιθανότατα δεν θα κατέληγε σε αποτέλεσμα και θα έπρεπε να κλείσει». Ο γενικός γραμματέας χρησιμοποιεί σταθερά τον πληθυντικό «τα μέρη» και δεν καταλογίζει ευθύνη σε καμία πλευρά. Ούτε το ψήφισμα 2369 (2017) (αρχειοθετημένο εδώ) περιέχει ρήτρα απόδοσης ευθύνης, σε αντίθεση με το ψήφισμα 789 του 1992. Ο τότε ειδικός σύμβουλος του ΟΗΕ Έσπεν Μπαρθ Έιντε μίλησε για «συλλογική αποτυχία», όπως μετέδωσε (αρχειοθετημένο εδώ) και το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu. Οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται στα πρακτικά της Γενικής Συνέλευσης, με τον Νίκο Αναστασιάδη να αποδίδει το αδιέξοδο «αποκλειστικά στην αδιάλλακτη θέση της Τουρκίας» (A/72/PV.11) (αρχειοθετημένο εδώ) και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην «ακατανόητη στάση των Ελληνοκυπρίων» (A/72/PV.4) (αρχειοθετημένο εδώ). Ο ΟΗΕ δεν υιοθέτησε καμία από τις δύο εκδοχές.
Προβληματικές είναι και άλλες καταχωρήσεις. Το Σχέδιο Άτσεσον του 1964 δεν ήταν σχέδιο διευθέτησης με τη συνήθη έννοια: προέβλεπε ένωση (αρχειοθετημένο εδώ) της Κύπρου με την Ελλάδα, έως τρία τουρκοκυπριακά καντόνια, κυρίαρχη τουρκική στρατιωτική βάση στην Καρπασία «εσαεί» και παραχώρηση του ελληνικού Καστελόριζου στην Τουρκία. Ο Μακάριος απέρριψε αυτή την πρώτη εκδοχή. Τη δεύτερη, που αντικαθιστούν την κυρίαρχη βάση με πενηντάχρονη μίσθωση μικρότερης έκτασης, την απέρριψε η Τουρκία. Το τηλεγράφημα 363 του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα Ρέιμοντ Χερ προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, της 22ας Αυγούστου 1964, καταγράφει (αρχειοθετημένο εδώ) ότι ο Τούρκος πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού επέμενε πως «καμία συμφωνία δεν είναι δυνατή που να μην προβλέπει μεγαλύτερη έκταση βάσης και πλήρη κυριαρχία, με ιδιαίτερη έμφαση στο δεύτερο», και ότι «το όριο μέχρι το οποίο μπορούσε να φτάσει ήταν η αρχική πρόταση Άτσεσον».
Η καταχώρηση «1975: Δικοινοτική Διευθέτηση» καταρρίπτεται από την ίδια την Επετηρίδα του ΟΗΕ για το 1975 (αρχειοθετημένο εδώ), κεφάλαιο «The situation in Cyprus». Σύμφωνα με αυτήν, στις 10 Φεβρουαρίου 1975 ο Γλαύκος Κληρίδης υπέβαλε τις ελληνοκυπριακές συνταγματικές προτάσεις, οι οποίες «καλούσαν για την εγκαθίδρυση δικοινοτικού, πολυπεριφερειακού ομόσπονδου κράτους» με κεντρική κυβέρνηση που θα είχε «ουσιαστικές εξουσίες». Τρεις ημέρες αργότερα, στις 13 Φεβρουαρίου, ο Ραούφ Ντενκτάς υπέβαλε τις τουρκοκυπριακές προτάσεις «για δικοινοτικό, διπεριφερειακό ομόσπονδο κράτος», στο οποίο θα παρέμεναν στην ομοσπονδία «μόνο οι εξουσίες που ήταν αναγκαίες» και όλες οι υπόλοιπες θα ανήκαν στα ομόσπονδα κράτη. Η ελληνοκυπριακή πλευρά δηλαδή δεν απέρριψε δικοινοτική διευθέτηση το 1975, την πρότεινε η ίδια. Εκείνο που απέρριψε ήταν η διπεριφερειακή εκδοχή της άλλης πλευράς, όπως και η τουρκοκυπριακή πλευρά απέρριψε τη δική της. Την ίδια χρονιά, εξάλλου, η ελληνοκυπριακή πλευρά υπέγραψε την Τρίτη Συμφωνία της Βιέννης της 2ας Αυγούστου (αρχειοθετημένο εδώ).
Σχετικά με την καταχώρηση «1981: Αξιολόγηση Βάλντχαϊμ», η έκθεση S/14778 (αρχειοθετημένο εδώ) του γενικού γραμματέα, που καλύπτει ακριβώς την περίοδο 28 Μαΐου έως 30 Νοεμβρίου 1981, αναφέρει στην παράγραφο 47 ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά, «επιφυλασσόμενη ως προς το περιεχόμενο» του άτυπου κειμένου, δήλωσε στις 10 Νοεμβρίου ότι θα εξηγούσε πλήρως τις απόψεις της όταν το έγγραφο κατατεθεί επίσημα, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά δήλωσε ότι «θα ήταν έτοιμη να συζητήσει την αξιολόγηση στο πλαίσιο των διακοινοτικών συνομιλιών». Στη συνεδρία της 18ης Νοεμβρίου 1981, όταν η αξιολόγηση κατατέθηκε επίσημα, «οι δύο πλευρές κατέθεσαν τις αρχικές τους απόψεις και γενικά σχόλια». Στο σύγχρονο έγγραφο του ΟΗΕ δεν καταγράφεται απόρριψη από καμία πλευρά.
Σε δύο ακόμη καταχωρήσεις, η αναζήτηση σε μη κυπριακές πηγές δείχνει ότι η μονομερής απόδοση ευθύνης δεν στέκει. Για το Αγγλο-Αμερικανο-Καναδικό Σχέδιο του 1978, η μελέτη «Cyprus: A Country Study» (αρχειοθετημένο εδώ) της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ερευνών της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ καταγράφει ότι η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας «έφερε αντιρρήσεις σε πολλά σημεία του σχεδίου» και ότι στην ελληνοκυπριακή κοινότητα «μόνο ο Γλαύκος Κληρίδης ζήτησε την αποδοχή του ως βάση για συνομιλίες». Η ίδια μελέτη όμως προσθέτει ότι «οι Τουρκοκύπριοι επίσης απέρριψαν τυπικά το σχέδιο ως συνολικό πακέτο διευθέτησης». Το σχέδιο δηλαδή απορρίφθηκε και από τις δύο πλευρές, όχι μόνο από τη μία.
Για τα Ενοποιημένα Έγγραφα του 1985-86, η έκθεση IB89140 (αρχειοθετημένο εδώ) της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου των ΗΠΑ περιγράφει εικόνα που εναλλάσσεται. Τον Ιανουάριο του 1985 «οι Τουρκοκύπριοι αποδέχθηκαν σχέδιο εγγράφου του ΟΗΕ, ενώ οι Ελληνοκύπριοι το θεώρησαν μόνο ως βάση για διαπραγματεύσεις». Στη συνέχεια ο ΟΗΕ τροποποίησε το κείμενο, και τότε «οι Ελληνοκύπριοι αποδέχθηκαν την εκδοχή του Απριλίου 1985, οι Τουρκοκύπριοι όχι». Οι Ελληνοκύπριοι αντιτάχθηκαν τελικά στην αναθεώρηση του Μαρτίου 1986. Η μονολεκτική ένδειξη «REJECTED» εξαφανίζει το ενδιάμεσο βήμα, στο οποίο η άρνηση ήρθε από την τουρκοκυπριακή πλευρά.
Η καταχώρηση «1972: Συμφωνία Κληρίδη-Ντενκτάς» δεν αντιστοιχεί σε συμφωνία εκείνης της χρονιάς. Οι διακοινοτικές συνομιλίες ξανάρχισαν στις 8 Ιουνίου 1972, μετά το αδιέξοδο του Σεπτεμβρίου 1971, και η έκθεση S/10842 (αρχειοθετημένο εδώ) του γενικού γραμματέα, της 1ης Δεκεμβρίου 1972, καταγράφει στην παράγραφο 61 ότι στον τρίτο γύρο «έγινε μια αρχή στη συζήτηση των κύριων ζητημάτων», ενώ στην παράγραφο 62 ότι οι συνομιλίες διακόπηκαν στις 8 Δεκεμβρίου για να συνεχιστούν τον Ιανουάριο του 1973. Ένα χρόνο αργότερα, η έκθεση S/11137 (αρχειοθετημένο εδώ) ανέφερε ότι οι συνομιλίες προχωρούσαν «προσεκτικά και αργά» και ότι «απομένει μεγάλος όγκος λεπτομερούς δουλειάς». Το σχεδόν ολοκληρωμένο κείμενο διευθέτησης δεν ήταν ούτε έργο των δύο διαπραγματευτών ούτε του 1972: το συνέταξαν οι δύο συνταγματολόγοι, ο Μιχαήλ Δεκλερής και ο Ορχάν Αλδίκατσι, και υπήρχε στα χαρτιά στις αρχές του 1974. Σύμφωνα με τη διδακτορική διατριβή (αρχειοθετημένο εδώ) της Μαριλένας Βαρνάβα στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, που στηρίζεται στον τρίτο τόμο των απομνημονευμάτων του Κληρίδη, στα απομνημονεύματα του Δεκλερή και στους βρετανικούς φακέλους FCO των Εθνικών Αρχείων, το κείμενο αυτό ήταν «ουσιαστικά κενό περιεχομένου χωρίς αυθεντική πολιτική έγκριση και από τις δύο ηγεσίες», ενώ η αντίληψη ότι μια πολιτική λύση ήταν κοντά «συχνά υποστηρίζεται σε μεταγενέστερες κυπριακές αφηγήσεις». Τον Φεβρουάριο του 1974 ο βρετανός Ύπατος Αρμοστής Στίβεν Όλβερ ανέφερε ότι «τόσο η ελληνική όσο και η τουρκική πλευρά έχουν χάσει το ενδιαφέρον τους για τις συνομιλίες».
Η ίδια μελέτη καταγράφει ότι στο τέλος του 1972 οι δύο συνταγματολόγοι είχαν σημειώσει σημαντική πρόοδο σε νομοθετικά, εκτελεστικά και δικαστικά ζητήματα, και ότι ο Δεκλερής χαρακτηρίζει την περίοδο «χρυσή χαμένη ευκαιρία» για λύση. Η διακοπή ήρθε με την προκήρυξη των προεδρικών εκλογών του Φεβρουαρίου 1973. Το αν χάθηκε τότε μια ευκαιρία και ποιος ευθύνεται για αυτό είναι ζήτημα ιστορικής ερμηνείας που εκφεύγει από τα όρια του παρόντος ελέγχου. Εκείνο που τεκμηριώνεται από τα έγγραφα είναι το βασικό: ολοκληρωμένη συμφωνία Κληρίδη-Ντενκτάς το 1972 δεν υπήρξε, και επομένως δεν μπορούσε να έχει απορριφθεί.
Ευσταθεί πλήρως, αντίθετα, η καταχώρηση για το Σχέδιο Ανάν: στα δημοψηφίσματα της 24ης Απριλίου 2004 η ελληνοκυπριακή κοινότητα το απέρριψε με 75,83% έναντι 24,17%, σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα του υπουργείου Εσωτερικών (αρχειοθετημένο εδώ), ενώ η τουρκοκυπριακή κοινότητα το ενέκρινε με 64,96% έναντι 35,04%. Τα ποσοστά επιβεβαιώνονται και από την έκθεση S/2004/437 (αρχειοθετημένο εδώ) του γενικού γραμματέα.
Συμπέρασμα
Ο κατάλογος που κυκλοφορεί είναι παραπλανητικός. Ο Νίκος Ρολάνδης όντως συνέταξε κατάλογο δεκαπέντε σχεδίων το 2008 αποδίδοντας ευθύνες στην ελληνοκυπριακή πλευρά για απόρριψη των προσπαθειών λύσης, αλλά ο κατάλογός του είναι εκ προθέσεως μονομερής, αφού δεν καταγράφει τι έπραξε σε κάθε περίπτωση η άλλη πλευρά. Επίσης το γραφικό δεν αναπαράγει με ακρίβεια αυτό τον κατάλογο, με μόνο μία περίπτωση να αποτελεί απόρριψη προσπάθειας λύσης αποκλειστικά από την ελληνοκυπριακή πλευρά και με τις υπόλοιπες περιπτώσεις να περιλαμβάνουν μονομερή απόδοση ευθύνης που είναι παραπλανητική, ανεπιβεβαίωτη ή ψευδής.
