Ισχυρισμός: Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι τα εμβόλια mRNA για τον COVID-19 προκαλούν ψυχιατρικά προβλήματα. Αλλάζει η συμπεριφορά και η προσωπικότητα των ατόμων.
Συμπέρασμα: Στην εν λόγω μελέτη παρατηρήθηκαν κάποιες συσχετίσεις με συγκεκριμένες ψυχιατρικές διαταραχές, ενώ βρέθηκε επίσης προστατευτική επίδραση έναντι άλλων διαταραχών. Αυτό δεν συνεπάγεται με κανένα τρόπο την επίδραση είτε στη συμπεριφορά είτε στην προσωπικότητα των ανθρώπων, τα οποία διαφέρουν με πολλούς τρόπους από τις ψυχιατρικές διαταραχές και απαιτούν ιδιαίτερα ψυχομετρικά εργαλεία για να εκτιμηθούν, τα οποία η εν λόγω έρευνα δεν έχει συμπεριλάβει. Τέλος ως παρατηρησιακή μελέτη η έρευνα δεν αποδεικνύει την ύπαρξη αιτιώδους σχέσης μεταξύ εμβολιασμού και των συγκεκριμένων ψυχιατρικών διαταραχών. Με άλλα λόγια δεν αποδεικνύεται ότι ο εμβολιασμός προκαλεί τις εν λόγω ψυχιατρικές διαταραχές. Υποδηλώνει μόνο συνύπαρξη η οποία μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες πέρα από τον εμβολιασμό.
Διάφορες ιστοσελίδες (όπως pronews.gr, ανιχνεύσεις.gr) και πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων (Tik Tok, X, Linkedin) διαδίδουν ψευδείς ισχυρισμούς σχετικά με μια έρευνα που “επιβεβαιώνει” ότι τα εμβόλια mRNA προκαλούν αλλαγές στη συμπεριφορά και την προσωπικότητα των εμβολιασμένων. Οι δημοσιεύσεις αποδίδουν αυτές τις μεταβολές στην πρωτεΐνη ακίδα των εμβολίων.
Τι ισχύει
Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Molecular Psychiatry στις 4 Ιουνίου 2024 εξέτασε τη συσχέτιση μεταξύ του εμβολιασμού κατά της COVID-19 και των ψυχιατρικών επιδράσεων, χρησιμοποιώντας δεδομένα από τη Νότια Κορέα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο εμβολιασμός συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου, διασχιστικές διαταραχές και διαταραχές σχετιζόμενες με το στρες. Ωστόσο, η μελέτη κατέληξε επίσης ότι ο εμβολιασμός φάνηκε να μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης σχιζοφρένειας και διπολικής διαταραχής, γεγονός που δεν αναφερεται στα άρθρα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Επιπρόσθετα, η έρευνα δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά σε συναισθηματικές μεταβολές των συμμετεχόντων μετά τον εμβολιασμό – είτε αυτές αφορούν τους φόβους τους ή τη γενικότερη στάση τους απέναντι στη ζωή.
Ψυχιατρικές διαταραχές, προσωπικότητα και συμπεριφορά
Οι ισχυρισμοί που κυκλοφορούν αναφέρουν ότι ο εμβολιασμός κατά της covid-19 προκαλεί αλλαγές στη συμπεριφορά και την προσωπικότητα των ατόμων, λόγω του αυξημένου ρίσκου για συγκεκριμένες ψυχιατρικές διαταραχές σε άτομα που έχουν εμβολιαστεί. Οι ψυχιατρικές διαταραχές είναι διαγνώσιμες ιατρικές καταστάσεις που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ατόμου και απαιτούν εξειδικευμένη θεραπεία. Χαρακτηρίζονται από συγκεκριμένα συμπτώματα και έχουν βιολογικές ή περιβαλλοντικές αιτίες. Αντίθετα η συμπεριφορά και η προσωπικότητα, είναι φυσιολογικά χαρακτηριστικά που διαμορφώνονται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Αποτελούν μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και μπορούν να εξελιχθούν μέσω προσωπικής ανάπτυξης, χωρίς να απαιτούν ιατρική παρέμβαση (Πηγή 1, Πηγή 2).
Η διάγνωση ψυχιατρικών προβλημάτων ή διαταραχών μπορεί να συνδέεται με τη συμπεριφορά ή την προσωπικότητα, αλλά δεν μπορούμε να ισχυριστούμε αυτόματα ότι ένας παράγοντας που συνδέεται με μία διαταραχή, συνδέεται επίσης με τη συμπεριφορά ή την προσωπικότητα, καθώς αυτά λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα ανάλυσης και περιλαμβάνουν διακριτούς, αν και αλληλένδετους, μηχανισμούς. Οι ψυχιατρικές διαταραχές διαγιγνώσκονται με βάση σύνολα συμπτωμάτων, τα οποία συχνά περιλαμβάνουν γνωστικές, συναισθηματικές και φυσιολογικές δυσλειτουργίες, και απαιτούν συγκεκριμένα εργαλεία όπως το DSM-5. Από την άλλη πλευρά, η συμπεριφορά αναφέρεται σε παρατηρήσιμες πράξεις που επηρεάζονται από πολυάριθμους παράγοντες πέρα από τις ψυχιατρικές καταστάσεις, όπως το εκάστοτε περιβάλλον και οι μαθημένες εμπειρίες. Η προσωπικότητα, από την άλλη πλευρά, αποτελείται από πιο ευρείες και σταθερές ιδιότητες που διαμορφώνουν μακροπρόθεσμα τα μοτίβα σκέψης, συναισθήματος και συμπεριφοράς.
Τα ψυχιατρικά συμπτώματα μπορεί να μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου, επηρεαζόμενα από περιβαλλοντικούς, βιολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, ένα άτομο με άγχος μπορεί να αποφεύγει κοινωνικές καταστάσεις, αλλά παράλληλα να είναι ιδιαίτερα επιμελές και εξωστρεφές σε άλλες συνθήκες, γεγονός που δείχνει ότι η συμπεριφορά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι ότι η ίδια ψυχιατρική διαταραχή μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές συμπεριφορές σε διαφορετικά άτομα. Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι με κατάθλιψη μπορεί να εκδηλώσουν εντελώς διαφορετικές συμπεριφορές—ο ένας να αποσυρθεί κοινωνικά, ενώ ο άλλος να επιδείξει παρορμητικές τάσεις. Παράλληλα, διαφορετικοί τύποι προσωπικότητας μπορούν να εμπλέκονται στην εμφάνιση της ίδιας διαταραχής. Ένα άτομο με υψηλή νευρωτικότητα και ένα άτομο με υψηλή εσωστρέφεια μπορεί και τα δύο να έχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης κατάθλιψης, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Αυτό αναδεικνύει τη σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ψυχιατρικών καταστάσεων, προσωπικότητας και συμπεριφοράς.
Γιατί οι εμβολιασμένοι έχουν υψηλότερο κίνδυνο συγκεκριμένων ψυχιατρικών διαταραχών;
Η ερμηνεία των ευρημάτων της μελέτης που εντόπισε συσχετίσεις μεταξύ της κατάστασης εμβολιασμού για την COVID-19 και ορισμένων ψυχιατρικών διαταραχών απαιτεί προσεκτική ανάλυση. Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι η συσχέτιση δεν συνεπάγεται αιτιότητα· με άλλα λόγια, το γεγονός ότι δύο μεταβλητές σχετίζονται μεταξύ τους δεν σημαίνει ότι η μία προκαλεί την άλλη. Αυτή η αρχή είναι θεμελιώδης στην επιστημονική έρευνα ώστε να αποφεύγονται λανθασμένες ερμηνείες. Μια συσχέτιση δείχνει τη σχέση μεταξύ δύο μεταβλητών, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η αλλαγή στη μία προκαλεί αλλαγή στην άλλη. Για παράδειγμα, έχει βρεθεί στη διεθνή βιβλιογραφία συσχέτιση μεταξύ κατά κεφαλήν κατανάλωσης σοκολάτας και κατά κεφαλήν βραβείων Νόμπελ σε μία χώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση σοκολάτας προκαλεί την επιτυχία στα βραβεία Νόμπελ, αλλά πιθανώς ένα τρίτος παράγοντας επηρεάζει και τις δύο μεταβλητές. Αυτός ο παράγοντας μάλλον είναι η οικονομική κατάσταση μίας χώρας και η ευημερία των κατοίκων της. Αυτό δείχνει ότι, χωρίς να ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες, η υπόθεση ότι η συσχέτιση σημαίνει αιτιότητα μπορεί να είναι παραπλανητική.
Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη συσχέτιση μεταξύ της κατάστασης εμβολιασμού για την COVID-19 και των ψυχιατρικών διαταραχών χωρίς να υποδηλώνεται απαραίτητα ότι τα εμβόλια προκαλούν αυτές τις διαταραχές. Ένας τέτοιος παράγοντας που θα μπορούσε να εμπλέκεται είναι η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και η προκατάληψη της επιτήρησης (surveillance bias). Τα άτομα που εμβολιάζονται συχνά έχουν συχνότερη επαφή με το σύστημα υγείας, αυξάνοντας την πιθανότητα διάγνωσης και καταγραφής ψυχιατρικών καταστάσεων. Αυτή η ενισχυμένη επιτήρηση μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα ποσοστά αναφερόμενων περιστατικών μεταξύ των εμβολιασμένων ατόμων, όχι επειδή το εμβόλιο προκαλεί αυτές τις καταστάσεις, αλλά επειδή υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα διάγνωσης. Επίσης, άλλος παράγοντας θα μπορούσε να αφορά τα χαρακτηριστικά των ατόμων που αρνούνται τον εμβολιασμό: έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μεταξύ αυτών των ατόμων, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει γενικότερες διαφορές μεταξύ όσων εμβολιάζονται και όσων δεν εμβολιάζονται.
Αν και τα εμβόλια κατά της Covid-19 μπορεί να έχουν παρενέργειες, σοβαρά ψυχιατρικά ανεπιθύμητα συμβάντα φαίνεται να είναι σπάνια και τα ευρήματα αντιφατικά. Έρευνα στη Μπακλαντές έδειξε ότι οι εμβολιασμένοι είχαν λιγότερες ψυχιατρικές διαταραχές από τους ανεμβολίαστους, ενώ άλλη έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε περισσοτερες ψυχικές διαταραχές σε άτομα που νόσησαν με Covid-19 και ειδικά σε ανεμβολίαστους μέχρι και ένα χρόνο μετά τη νόσηση. Αυτά τα απολέσματα παρουσιάζουν μία εικόνα διαφορετική από την πρόσφατη έρευνα στο Molecular Psychiatry για τη σχέση εμβολιασμού και ψυχιατρικών διαταραχούν και υποδηλώνουν την περιπλοκότητα του ζητήματος, αλλά και το ότι ενδέχεται οι ψυχιατρικές διαταραχές που παρατηρήθηκαν στη Νότια Κορέα να μην οφείλονται στον εμβολιασμό καθ’εαυτό αλλά σε κάποιο άλλο παράγοντα που συνυπάρχει.
Παρόλο που τα ευρήματα είναι σημαντικά, οι ίδιοι οι συγγραφείς τονίζουν στη δημοσιευση ότι χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για να αποδειχθεί αν όντως τα εμβολια για τη COVID-19 σχετιζονται με ψυχιατρικες διαταραχες και ποιοι είναι οι πιθανοί μηχανισμοί πίσω από αυτές τις συσχετίσεις. Επίσης, δηλώνουν οι ίδιοι ότι χρειάζονται πιο μακροπρόθεσμες έρευνες (πέραν των τριών μηνών που μελέτησε η συγκεκριμένη έρευνα) για να επιβεβαιωθεί η σχέση μεταξύ εμβολιασμού και ψυχιατρικών διαταραχών. Τέλος, η έρευνα όχι μόνο δεν προτείνει την απαγόρευση των εμβολίων κατά του κορωνοϊου, αλλά αντιθέτως αναγνωρίζει τα «σημαντικά κλινικά οφέλη του εμβολιασμού κατά της COVID-19».
Συμπέρασμα: Στην εν λόγω μελέτη παρατηρήθηκαν κάποιες συσχετίσεις με συγκεκριμένες ψυχιατρικές διαταραχές, ενώ βρέθηκε επίσης προστατευτική επίδραση έναντι άλλων διαταραχών. Αυτό δεν συνεπάγεται με κανένα τρόπο την επίδραση είτε στη συμπεριφορά είτε στην προσωπικότητα των ανθρώπων, τα οποία διαφέρουν με πολλούς τρόπους από τις ψυχιατρικές διαταραχές και απαιτούν ιδιαίτερα ψυχομετρικά εργαλεία για να εκτιμηθούν, τα οποία η εν λόγω έρευνα δεν έχει συμπεριλάβει. Τέλος ως παρατηρησιακή μελέτη η έρευνα δεν αποδεικνύει την ύπαρξη αιτιώδους σχέσης μεταξύ εμβολιασμού και των συγκεκριμένων ψυχιατρικών διαταραχών. Με άλλα λόγια δεν αποδεικνύεται ότι ο εμβολιασμός προκαλεί τις εν λόγω ψυχιατρικές διαταραχές. Υποδηλώνει μόνο συνύπαρξη η οποία μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες πέρα από τον εμβολιασμό.
Ισχυρισμός: Η κυβέρνηση των Εργατικών επεδίωξε να συγκαλύψει το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών, σε συνέχεια της ενοχοποίησης των παιδικών θυμάτων από τον πρωθυπουργό, όταν αυτός ήταν εισαγγελέας.
Συμπέρασμα: Σε βάθος δεκαετιών, ενώ το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών είχε παραβλεφθεί περισσότερο υπό διοικήσεις ορισμένων στελεχών του Εργατικού κόμματος, σχετικές ευθύνες έφεραν επίσης διοικήσεις άλλων κομμάτων. Το 2008, όταν ο νυν πρωθυπουργός Keir Starmer ανέλαβε τότε επικεφαλής της εισαγγελίας, επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση του προβλήματος της παιδικής κακοποίησης και πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων, οδηγώντας στην ευρεία δημοσιοποίησή του. Το ρητό ενοχοποίησης που του αποδίδεται, αποτελεί λανθασμένη ανάγνωση μιας εγκυκλίου, και αντιθέτως, ο ίδιος προώθησε την ευαισθητοποίηση απέναντι στις καταγγελίες των θυμάτων. Οι πολυετείς έρευνες που ακολούθησαν, οδήγησαν σε 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, οι οποίες όμως στο μεγαλύτερο βαθμό αγνοήθηκαν από την κυβέρνηση την Συντηρητικών. Όταν οι Εργατικοί ανέλαβαν και πάλι την εξουσία το 2024, ανακοίνωσαν ότι θα άρχιζαν να υλοποιούν κάποιες βασικές προτάσεις, και κατέθεσαν επίσης ένα συμπληρωματικό νομοσχέδιο υποστήριξης παραμελημένων παιδιών. Όταν όμως το ζήτημα των αποπλανητικών συμμοριών επανήλθε στην επικαιρότητα μέσω εξωτερικής παρέμβασης, οι Συντηρητικοί ζήτησαν την κατάργηση του νομοσχεδίου και στη θέση του, μια νέα έρευνα για τις συμμορίες, κάτι που δεν είχαν επιδιώξει κατά την διακυβέρνησή τους. Οι Εργατικοί επισήμαναν ότι υπερτερούσε η ανάγκη άμεσων μέτρων αντί για καθυστέρηση με ακόμη περισσότερες έρευνες, θέση που υποστηρίχθηκε και από τρίτους ειδικούς κατά της παιδικής κακοποίησης. Ωστόσο, οι Εργατικοί δεν απέκλεισαν κάθε διερεύνηση, και σύντομα ανακοίνωσαν ότι θα λάμβανε χώρα μια τρίμηνη έρευνα, καθώς και ανεξάρτητη επαναδιερεύνηση παλιότερων περιστατικών κακοποίησης.
Σύμφωνα με σειράviralαναρτήσεωνστα κοινωνικά δίκτυα, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καταψήφισε τη διεξαγωγή έρευνας για μαζικούς βιασμούς από συμμορίες μεταναστών, σε μια προσπάθεια να συγκαλύψει τις ευθύνες της.
Κάποιες αναρτήσεις ισχυρίζονται επιπλέον ότι ο Πρωθυπουργός είχε προσωπική ευθύνη για το σκάνδαλο προ δεκαετίας, όταν είχε εκδώσει εγκύκλιο που χαρακτήριζε τέτοιους βιασμούς «συναινετικούς». Τον ισχυρισμό ανέρτησε και ο βουλευτής Κυριάκος Βελόπουλος.
Στην πραγματικότητα όμως, οι αναφορές είναι από παραπλανητικές έως πλήρως εσφαλμένες.
Το υπόβαθρο της υπόθεσης
Ο δισεκατομμυριούχος Elon Musk, ιδιοκτήτης του κοινωνικού δικτύου X (πρώην Twitter), τα τελευταία έτη άρχισε να εμπλέκεται στην πολιτική διεθνών σχέσεων. Από το 2023, του ασκήθηκε κριτική για την ώθηση που έδινε σε πολιτικούς του ακροδεξιού κόμματος AfD στη Γερμανία, και από το 2024, για την κλιμάκωση εντάσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Χαρακτηριστικά, τον Αύγουστο 2024, ο Musk δήλωσε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «οδηγούνταν σε εμφύλιο πόλεμο». Η σειρά των παρεμβάσεων αυτών, έχει προκαλέσει ανησυχία σε πολλούς ευρωπαίους ηγέτες.
Η πιο πρόσφατη σειρά κριτικής που ο Musk έχει ασκήσει στη σημερινή κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, επανέφερε στο προσκήνιο μια σειρά σκανδάλων που είχαν ξεκινήσει δεκαετίες νωρίτερα. Τα σκάνδαλα αυτά αφορούσαν τη δραστηριότητα αποπλανητικών συμμοριών σε διάφορες πόλεις, που προέβαιναν σε μαζικές κακοποιήσεις και βιασμούς παιδιών, αλλά για πολλά χρόνια, η δράση τους παρέμενε ευρέως άγνωστη και δεν αντιμετωπιζόταν αποτελεσματικά.
Η πλέον σοβαρή υπόθεση λάμβανε χώρα στην πόλη Ρόδεραμ, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, έως τις αρχές του 2013. Η πρώην επικεφαλής κοινωνική λειτουργός της Σκωτίας, Alexis Jay, ανέλαβε τη διεξαγωγή σχετικής έρευνας το 2014, που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι περισσότερα από 1400 παιδιά είχαν κακοποιηθεί. Οι τοπικές αρχές κατηγορήθηκαν για την αδράνειά τους και οδηγήθηκαν σε παραίτηση. Μέχρι σήμερα έχουν καταδικαστεί 63 πρόσωπα για σεξουαλικά εγκλήματα στην υπόθεση του Ρόδεραμ. Συνολικά, μεταξύ 2014 και 2024, ολοκληρώθηκαν ανάλογες έρευνες σε 5 πόλεις.
Σύντομα μετά την ολοκλήρωση της έρευνας της Jay στο Ρόδεραμ, η τότε Συντηρητική κυβέρνηση, της ζήτησε να αναλάβει μια εκτενέστερη εγχώρια έρευνα για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, που ονομάστηκε IICSA. Η έρευνα διήρκησε μεταξύ 2014 και 2022, οπότε και παρέδωσε την 19η και τελευταία της έκθεση. Η μία από τις εκθέσεις αφορούσε ειδικά τη δραστηριότητα οργανωμένων δικτύων κακοποίησης, αλλά η τελική εστίαση ήταν συνολικότερη.
Στην τελευταία έκθεση, παρατέθηκαν 20 συστάσεις για έκτακτη υλοποίηση, με σκοπό την αντιμετώπιση του προβλήματος από κάθε πηγή, καθώς και την υποστήριξη των θυμάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή των 20 συστάσεων δεν προχώρησε σημαντικά τα επόμενα 2 χρόνια. Μία δημοσιογραφική ανάλυση αξιολόγησε ότι μόνο 3 συστάσεις εφαρμόστηκαν πλήρως, και 2 ακόμη μερικώς· από την άλλη, η ομάδα “Act On IICSA”, της οποίας προοδεύει η Jay, ακόμη αξιολογεί ότι δεν έχει εφαρμοστεί πραγματικά, καμία πρόταση σε εθνικό επίπεδο.
Ο νέος νόμος και η καταψήφιση της τροπολογίας του
Στις βρετανικές εκλογές του καλοκαιριού 2024, για πρώτη φορά από το 2010, ανέλαβε την εξουσία το κόμμα των Εργατικών. Το Δεκέμβριο, η νέα κυβέρνηση κατέθεσε νομοσχέδιο για την προστασία των παιδιών που δεν είναι εγγεγραμμένα στο σχολικό σύστημα, πρακτική που χαρακτήρισε συμπληρωματική στις προτάσεις της Jay. Παράλληλα, η κυβέρνηση δήλωσε ότι θα υλοποιούσε χωριστά και 3 ακόμη από τις προτάσεις των εκθέσεων της Jay (οι 2 συμπεριλαμβάνονταν στις 20 γενικές συστάσεις, και η 1 στην έκθεση για τις συμμορίες).
Στις 8 Ιανουαρίου 2025, το εν λόγω νομοσχέδιο κατατέθηκε για την καθιερωμένη δεύτερη ανάγνωση από το ένα κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου. Σε αυτήν την ανάγνωση, η αντιπολίτευση κατέθεσε πρόταση τροποποίησης του νομοσχεδίου, που συνεπαγόταν την ακύρωσή του. Αυτή η τροποποίηση έληγε με μόνο μία συγκεκριμένη προτροπή προς την κυβέρνηση: να εκτελέσει «μια εθνική νομοθετική έρευνα για την ιστορική σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών, επικεντρωμένη σε αποπλανητικές συμμορίες».
Η πρόταση αυτή καταψηφίστηκε με μεγάλη πλειοψηφία, κυρίως λόγω της κυριαρχίας των Εργατικών στη Βουλή, ενώ ένα παρόμοιο ποσοστό κοντά στο 12% και από τα δύο κόμματα απείχε.
Το τρίτο πιο μεγάλο κόμμα, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες (που συγκυβερνούσαν με τους Συντηρητικούς το 2010-2015), απείχαν επίσης από ψήφο. Οι Φιλελεύθεροι αναγνώρισαν ότι μια νέα έρευνα θα είχε χρησιμότητα στην αποτελεσματικότερη καταδίωξη των εγκληματιών, αλλά συνολικά καταδίκασαν την τροπολογία ως πολιτικά υποκινούμενη. Επεσήμαναν ότι ήδη είχε ολοκληρωθεί η επταετής έρευνα της Jay, και οι περισσότερες κατατεθειμένες προτάσεις της, είχαν αγνοηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση των Συντηρητικών. Επιπλέον, η τροπολογία δεν θα εξασφάλιζε τη διεξαγωγή νέας έρευνας, ενώ θα σήμαινε την ακύρωση θετικών πρωτοβουλιών για την προστασία των παιδιών. Η ανακοίνωση έκλεινε δηλώνοντας ότι οι Φιλελεύθεροι θα επιδίωκαν να ενισχύσουν το νομοσχέδιο, χωρίς όμως να το ακυρώσουν.
Στη Βουλή έλαβε χώρα ζωηρός διάλογος για το ζήτημα, τόσο μεταξύ βουλευτών, όσο και στην περίοδο ερωτήσεων στον πρωθυπουργό, Keir Starmer, όπου συμμετείχε και η πρόεδρος των Συντηρητικών, Kemi Badenoch.
Η Badenoch επιχειρηματολόγησε υπέρ της αναγκαιότητας μιας νέας έρευνας, λέγοντας ότι η προηγούμενη της Jay δεν είχε διακρίνει και εστιάσει επαρκώς στο πρόβλημα των συμμοριών, αλλά το είχε τοποθετήσει στο ευρύτερο πλαίσιο κακοποίησης από τρίτους. Δήλωσε επίσης ότι μια νέα στοχευμένη έρευνα θα μπορούσε να είναι συντομότερη αντί για επταετής όπως η προηγούμενη.
Ο Starmer δήλωσε ότι μπορούσε εύλογα να συμφωνήσει ή διαφωνήσει κανείς με την αναγκαιότητα νέας έρευνας. Αντέτεινε όμως ότι είχε συζητήσει με οικογένειες θυμάτων (κάτι που η Badenoch δήλωσε ότι δε θεωρούσε απαραίτητο να κάνει προσωπικά), και αυτές ήθελαν άμεση δράση, κάτι που μια εκ νέου έρευνα θα μπορούσε να καθυστερήσει για χρόνια. Σημείωσε ακόμη ότι ανεξαρτήτως της θέσης του καθένα για μια νέα έρευνα, θεωρούσε σοκαριστικό ότι κανείς θα ήθελε να ακυρώσει τις υπάρχουσες προτάσεις του νομοσχεδίου για ισχυροποίηση της προστασίας των παιδιών.
Ανεξάρτητοι αναλυτές θεώρησαν επίσης εύλογες τις αναφορές για πολιτική σκοπιμότητα, καθώς η Badenoch δεν είχε ξαναναφέρει την αναγκαιότητα αντίστοιχης έρευνας προτού το ζήτημα έρθει στην επικαιρότητα μέσω των αναρτήσεων του Musk, παρότι είχε λάβει θέση υφυπουργού για τα παιδιά το 2019, και υπουργού γυναικών το 2021. Επιπλέον, αντίστοιχες κατηγορίες προκάλεσε η αποστολή μαζικού email από τους Συντηρητικούς υπέρ της νέας έρευνας, όπου όμως ζητούνταν επίσης οικονομικές δωρεές προς το κόμμα τους.
Για αποπροσανατολισμό και πολιτική σκοπιμότητα έκανε λόγο και η Jay, υποστηρίζοντας ότι τα θύματα σαφώς θέλουν άμεση δράση, με εφαρμογή συστάσεων όπως των δικών της, αντί για περισσότερη καθυστέρηση με νέες έρευνες και συζητήσεις. Αντίστοιχη ήταν και η τοποθέτηση ενός ρεπόρτερ που καλύπτει σχετικές δίκες συμμοριών, καθώς και νομικής οργάνωσης που υποστηρίζει αντίστοιχα θύματα.
Πάντως, ο Starmer δεν απέρριψε πλήρως το αίτημα μιας νέας έρευνας, με τον εκπρόσωπό του να δηλώνει «ανοιχτομυαλιά» την ίδια μέρα της κοινοβουλευτικής διαμάχης, και ότι «πάντα θα ακούν τι θέλουν τα θύματα». Έτσι, στις 16 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση τελικά ανακοίνωσε μια σειρά μέτρων που επεδίωκαν την ισορροπία μεταξύ των δύο οπτικών· θα λάμβανε άμεσα χώρα μια ταχεία τρίμηνη εθνική έρευνα για το θέμα, και παράλληλα θα παρεχόταν χρηματοδότηση για 5 νέες τοπικές έρευνες. Επιπλέον, θα δινόταν η δυνατότητα επανεξέτασης παλιότερων αρχειοθετημένων περιστατικών από ανεξάρτητο φορέα, με δυνατότητες βαθύτερης διερεύνησης.
Αβάσιμες οι κατηγορίες συγκάληψης από τον Starmer
Όπως αναγνωρίζεται στις προαναφερόμενες εκθέσεις, την κεντρική ευθύνη για τα εκάστοτε τοπικά σκάνδαλα, φέρουν οι αντίστοιχες τοπικές αρχές. Προκειμένου να εξετάσουμε τις αντίστοιχες πολιτικές ευθύνες, προχωρήσαμε σε μια ανασκόπηση σύνθεσης των δημοτικών συμβουλίων στις 5 πόλεις που μέχρι στιγμής τεκμηριωμένα απέτυχαν να δράσουν εγκαίρως. (Σημειώνουμε ότι μέχρι το 2012, τα εν λόγω συμβούλια έλεγχαν στο μεγαλύτερο βαθμό και τις τοπικές αστυνομικές αρχές.)
Διαπιστώσαμε ότι το κόμμα των Εργατικών είναι αυτό που συχνότερα διέθετε πολιτικό έλεγχο στα αντίστοιχα συμβούλια τις τελευταίες δεκαετίες, χαρακτηριστικά στο Ρόδεραμ, αλλά ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, δεν υπήρχε πλειοψηφικός έλεγχος από κανένα κόμμα, και σε μικρότερα διαστήματα, υπερείχαν Συντηρητικοί ή Φιλελεύθεροι (Τέλφορντ, Όλντχαμ, Μπρίστολ, Ρότσντεϊλ). Συνεπώς, ενώ οι Εργατικοί έφεραν σημαντική τοπική πολιτική ευθύνη για τα σκάνδαλα, δεν επρόκειτο για αποκλειστική τους παράλειψη.
Όσον αφορά την ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης, και πάλι συμπεριλαμβάνει τους Συντηρητικούς, που κυβερνούσαν μεταξύ 1979-1996, οπότε και ξεκίνησαν τα σκάνδαλα. Ωστόσο, η ευθύνη επικεντρώνεται περισσότερο σε μετέπειτα κυβερνήσεις των Εργατικών, συγκεκριμένα υπό την πρωθυπουργία του Tony Blair.
Χαρακτηριστικά, το 2001, το Υπουργείο Εσωτερικών ανέλαβε την διεξαγωγή μιας έρευνας για την πορνεία στα Ρόδεραμ και το Μπρίστολ, που συμπεριλάμβανε και μια ενότητα για την εκπόρνευση νεαρών προσώπων. Υπεύθυνη ερευνήτρια για το Ρόδεραμ ορίστηκε η δικηγόρος Adele Weir. Ωστόσο, όταν το ζήτημα επανήλθε στην επικαιρότητα το 2014, η Weir δήλωσε ότι από νωρίς στην έρευνά της, είχε υπάρξει αντιεπαγγελματισμός και αδιαφορία από τις τοπικές αρχές.
Αντίστοιχα, μια καταγγελία στον τότε Υπουργό Εσωτερικών David Blunkett από γονείς ενός θυματοποιημένου κοριτσιού δεν οδήγησε σε αποτελέσματα, μέχρι που η συμμορία του δράστη καταδικάστηκε την επόμενη δεκαετία, μετά από επαναδιερεύνηση περισσότερων εγκλημάτων τους.
Ωστόσο ήταν διαφορετική η στάση του νυν βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer, που το 2008-2013 είχε αναλάβει τον ρόλο του επικεφαλής της βρετανικής εισαγγελίας (CPS).
Καταρχάς, το ρητό που αναγνωρίζει «αποφάσεις των ανήλικων παιδιών» και τα ενοχοποιεί για την κακοποίηση, δεν αποτελεί δική του τοποθέτηση. Όπως έδειξε το BBC σε ενδελεχή του έρευνα, η λανθασμένη απόδοση του ρητού, οφείλεται σε δήλωση του Nazir Afzal, πρώην τοπικού εισαγγελέα, το 2018. Έκτοτε, τα αστυνομικά αρχεία, ποικίλα αστυνομικά στελέχη και ο ίδιος ο Afzal, έχουν επιβεβαιώσει ότι καμιά εγκύκλιος δεν περιείχε την εν λόγω αναφορά. Καταγράφηκε μόνο μια προτροπή ώστε, κατά την αξιολόγηση σοβαρής ζημιάς στα παιδιά, «να λαμβάνονται υπόψη οι αντιδράσεις του παιδιού και οι αντιλήψεις του, ανάλογα με την ηλικία και την κατανόησή του».
Στο πρώτο έτος διοίκησης της CPS από τον Starmer, ένας δικηγόρος της υπηρεσίας έλαβε την απόφαση να μην ασκήσει δίωξη σε πρόσωπα που κατήγγειλε ένα νεαρό κορίτσι στο Ρόχντεϊλ, καθώς έκρινε τους ισχυρισμούς της αναξιόπιστους. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένδειξη ότι ο Starmer είχε εμπλοκή στη συγκεκριμένη υπόθεση, και αντιθέτως, όταν έθεσε υπεύθυνο τον Afzal στην εν λόγω περιοχή το 2011, αυτός επανέφερε τη διερεύνηση της υπόθεσης και πέτυχε καταδίκες σε αυτήν και άλλες αντίστοιχες υποθέσεις· παράλληλα, ο επίμαχος δικηγόρος αποσύρθηκε από έλεγχο ανάλογων υποθέσεων και επανεκπαιδεύτηκε.
Υπό την ηγεσία του Starmer, η CPS απολογήθηκε για προηγούμενα σφάλματα και ανεπάρκειες, και επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων απέναντι στα θύματα και την επαναδιερεύνηση κλειστών υποθέσεων· τελικά, πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων για παιδική κακοποίηση. Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε η διερεύνηση και οι πρώτες καταδίκες των συμμοριών, που έπειτα έδωσαν το έναυσμα διερεύνησης και γνωστοποίησης του μεγέθους του προβλήματος.
Χαρακτηριστικά, ο αναγνωρισμένος δημοσιογράφος Andrew Norfolk, που γνωστοποίησε ευρέως την υπόθεση του Ρόδεραμ το 2011, δήλωσε ότι ο Starmer είχε επιδιώξει συνάντηση και συζήτηση μαζί του ώστε να διορθώσει τους κανονισμούς που ενοχοποιούσαν τα θύματα· και ότι όντως, ο Starmer μετέπειτα προέβη σε αλλαγές που επέτρεψαν την επιτυχημένη δίωξη των συμμοριών. Η προσφορά του Starmer αναγνωρίστηκε και από διακομματική επιτροπή του 2013, την πρώτη τέτοια που διερεύνησε το πρόβλημα των εν λόγω συμμοριών.
Η μόνη εύλογη κριτική που έχει ασκηθεί στον Starmer στο προκείμενο ζήτημα, είναι ότι αντιθέτως, η κουλτούρα υψηλής εμπιστοσύνης στα θύματα που προώθησε ο ίδιος, οδήγησε και σε κάποιες διώξεις απέναντι σε αθώους.
Παραπληροφόρηση για τον ρόλο των συμμοριών
Μερικές αναρτήσεις ισχυρίζονται ότι το πρόβλημα των συμμοριών είναι τόσο διευρυμένο, που τα θύματά τους ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, ή ακόμη και στο εκατομμύριο. Στην πραγματικότητα όμως, όπως έχουν δείξει αναλύσεις των διαθέσιμων στοιχείων, τέτοιες εκτιμήσεις είναι αναξιόπιστες.
Η έκθεση της Jay το 2014, έκανε λόγο για «συντηρητική εκτίμηση 1400 θυμάτων στο Ρόδεραμ μεταξύ 1997-2013»· αλλά δε μπορεί να γίνει απευθείας αναγωγή της συγκεκριμένης κρίσης στο σύνολο του πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου, ούτε από άποψη επίπεδου δραστηριότητας συμμοριών, ούτε από εκτιμώμενη απόκρυψη περιστατικών από θύματα. Συνολικά, η τελευταία έκθεση της IISCA το 2022, αναγνώρισε ότι το ακριβές μέγεθος του προβλήματος, είναι ακόμη άγνωστο.
Με δεδομένο ότι το 2020, το 7.5% των ενηλίκων στην Αγγλία και Ουαλία δήλωσε κάποιας μορφής σεξουαλική κακοποίηση πριν τα 16 τους έτη, ο αντίστοιχος πληθυσμός θα ανερχόταν σε 3.1 εκατομμύρια άτομα. Ωστόσο, με βάση τα πιο πρόσφατα και αναλυτικά δεδομένα, μόνο ένα μικρό μέρος των εν λόγω περιστατικών αναμένεται να αφορούσε δράση συμμοριών. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με δεδομένα της βρετανικής αστυνομίας για το 2022, το πιο συχνό περιβάλλον κακοποίησης παρέμενε το οικογενειακό, όπως έχει διαπιστωθεί διεθνώς, όπου λάμβανε χώρα 1 στις 3 επιθέσεις· επίσης συνολικά, οι μισές επιθέσεις λάμβαναν χώρα από άλλα παιδιά. Σύμφωνα με άλλη σειρά δεδομένων για το 2023, μόλις το 3.7% των περιστατικών κακοποίησης παιδιών είχαν διαπραχθεί από ομάδες, και συνολικά μόνο το 0.6% από αποπλανητικές συμμορίες.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι σε αντίστοιχες συμμορίες συμμετέχουν μόνο μουσουλμάνοι, πρόκειται και πάλι για παραπληροφόρηση. Στην περίπτωση του Ρόδεραμ, η έκθεση του 2014 συμπέρανε ότι οι περισσότεροι δράστες ήταν πακιστανικής καταγωγής, αλλά στους καταδικασθέντες συμπεριλαμβάνονται και πρόσωπα βρετανικού υποβάθρου, όπως ο Tony Chapman, που έχει λάβει μια από τις βαρύτερες ποινές μεταξύ αντίστοιχων δραστών.
Μια συνολικότερη έρευνα επί του θέματος, διεξήχθει από το Υπουργείο Εσωτερικών και δημοσιοποιήθηκε το 2020· αυτή διαπίστωσε ότι περιορισμένα δεδομένα της περασμένης δεκαετίας, συνολικά εμφάνιζαν λευκούς δράστες συμμοριών συχνότερα από ασιάτες· ωστόσο παρέμενε αβεβαιότητα, λόγω ανεπαρκούς και κάποιες φορές υποκειμενικής καταγραφής εθνότητας. Σημειώθηκαν επίσης προκαταρκτικά στοιχεία υπερεκπροσώπησης ασιατών δραστών σε αναλογία με τον μικρό πληθυσμό τους, αλλά και πάλι, καταγράφηκε αβεβαιότητα λόγω κακής ποιότητας δεδομένων. Αντίστοιχα συμπεράσματα έχουν δημοσιευτεί και στην ανεξάρτητη βιβλιογραφία.
Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι ακόμη και αν υπάρχει όντως υπερεκπροσώπηση δραστών παιδικής κακοποίησης σε ορισμένες εθνοτικές ομάδες, τέτοιοι δράστες παραμένουν μικρή μειοψηφία σε όλες τις ομάδες, και είναι αναλογικά ελάχιστοι όσοι ανήκουν σε αντίστοιχες συμμορίες. (Η παρατήρηση προκύπτει από τα προαναφερόμενα δεδομένα, και συγκρίσεις του εκτιμώμενου πληθυσμού των δραστών, με το μέγεθος των συνολικών πληθυσμιακών ομάδων.)
Όσον αφορά τις αιτίες αδράνειας των αρχών, ενώ στις εκθέσεις αναφέρεται ως συμπαράγοντας και η επιφύλαξη των αρχών για τυχόν στοχοποίηση μειονοτήτων, επισημαίνεται ότι πρόκειται για μία από πολυάριθμες αιτίες. Έτσι, μεταξύ πόλεων και διαφορετικών τύπων κακοποίησης, καταγράφηκαν ευρύτερες ανεπάρκειες σε συστήματα καταγραφής, συνεργασίας, και αξιοποίησης πληροφοριών, καθώς και προβληματικής αντιμετώπισης των θυμάτων. Αυτό για παράδειγμα επισημάνθηκε στις εκθέσεις της IICSA.
Την αλληλοεπικαλυπτόμενη προβληματική αντιμετώπιση των αποπλανητικών συμμοριών και της ευρύτερης παιδικής κακοποίησης, αναγνώρισε έμπρακτα και η βρετανική αστυνομία το 2023. Τότε, η κυβέρνηση των Συντηρητικών ανακοίνωσε τη δημιουργία αστυνομικής «ομάδας εργασίας για τις αποπλανητικές συμμορίες», ωστόσο η ίδια η αστυνομία δε χρησιμοποίησε τον εν λόγω τίτλο στην ανακοίνωσή της. Σύντομα άρχισε να χρησιμοποιεί το ευρύτερο αναγνωριστικό της «ομάδας εργασίας παιδικής σεξουαλικής εκμετάλλευσης», που αντιστοιχούσε με το ότι η πλειοψηφία των περιστατικών που καλούνταν να ερευνήσει, δεν αφορούσε δίκτυα προσώπων.
Παραπλανητικές είναι και οι αναφορές ότι τα θύματα «ήταν μόνο λευκά κορίτσια», που στοχοποιούνταν ως «μη μουσουλμάνες». Τα περισσότερα γνωστά θύματα στο Ρόδεραμ ήταν όντως λευκά κορίτσια, αλλά αυτό ήταν πληθυσμιακά αναμενόμενο, καθώς γενικότερα αποτελούσαν τη μεγάλη πλειοψηφία των παιδιών. Επίσης, ήδη η αναφορά της Jay το 2014, είχε εντοπίσει πολυάριθμες περιπτώσεις ασιατικών θυμάτων, που καταρχάς, ήταν δυσκολότερο να γνωστοποιήσουν την κακοποίησή τους, και ακόμη και όσα το έκαναν, δε λάμβαναν ανάλογη δημοσιότητα και αναγνώριση.
Τέλος, όσον αφορά τους στόχους των δραστών, όπως αναλύθηκε στην έκθεση του 2020, δεν καταγράφεται ως κριτήριο το θρησκευτικό υπόβαθρο των θυμάτων, αλλά η ευαλωτότητά τους, με πρωταρχικό στόχο παραμελημένα ή απομονωμένα παιδιά. Ως κίνητρο καταγράφεται συχνά αλλά όχι πάντα, το σεξουαλικό ενδιαφέρον στα παιδιά, και άλλες φορές κίνητρα ευρύτερης ικανοποίησης, κυριαρχίας, οικονομικού οφέλους, ή εκτίμησης μεταξύ γνωστών.
Συμπέρασμα
Συνιστά παραπληροφόρηση ο ισχυρισμός ότι η κυβέρνηση των Εργατικών επεδίωξε να συγκαλύψει το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών, σε συνέχεια της ενοχοποίησης των παιδικών θυμάτων από τον πρωθυπουργό, όταν αυτός ήταν εισαγγελέας.
Σε βάθος δεκαετιών, ενώ το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών είχε παραβλεφθεί περισσότερο υπό διοικήσεις ορισμένων στελεχών του Εργατικού κόμματος, σχετικές ευθύνες έφεραν επίσης διοικήσεις άλλων κομμάτων. Το 2008, όταν ο νυν πρωθυπουργός Keir Starmer ανέλαβε τότε επικεφαλής της εισαγγελίας, επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση του προβλήματος της παιδικής κακοποίησης και πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων, οδηγώντας στην ευρεία δημοσιοποίησή του. Το ρητό ενοχοποίησης που του αποδίδεται, αποτελεί λανθασμένη ανάγνωση μιας εγκυκλίου, και αντιθέτως, ο ίδιος προώθησε την ευαισθητοποίηση απέναντι στις καταγγελίες των θυμάτων.
Οι πολυετείς έρευνες που ακολούθησαν, οδήγησαν σε 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, οι οποίες όμως στο μεγαλύτερο βαθμό αγνοήθηκαν από την κυβέρνηση την Συντηρητικών. Όταν οι Εργατικοί ανέλαβαν και πάλι την εξουσία το 2024, ανακοίνωσαν ότι θα άρχιζαν να υλοποιούν κάποιες βασικές προτάσεις, και κατέθεσαν επίσης ένα συμπληρωματικό νομοσχέδιο υποστήριξης παραμελημένων παιδιών.
Όταν όμως το ζήτημα των αποπλανητικών συμμοριών επανήλθε στην επικαιρότητα μέσω εξωτερικής παρέμβασης, οι Συντηρητικοί ζήτησαν την κατάργηση του νομοσχεδίου και στη θέση του, μια νέα έρευνα για τις συμμορίες, κάτι που δεν είχαν επιδιώξει κατά την διακυβέρνησή τους. Οι Εργατικοί επισήμαναν ότι υπερτερούσε η ανάγκη άμεσων μέτρων αντί για καθυστέρηση με ακόμη περισσότερες έρευνες, θέση που υποστηρίχθηκε και από τρίτους ειδικούς κατά της παιδικής κακοποίησης. Ωστόσο, οι Εργατικοί δεν απέκλεισαν κάθε διερεύνηση, και σύντομα ανακοίνωσαν ότι θα λάμβανε χώρα μια τρίμηνη έρευνα, καθώς και ανεξάρτητη επαναδιερεύνηση παλιότερων περιστατικών κακοποίησης.
Συμπέρασμα: Σε βάθος δεκαετιών, ενώ το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών είχε παραβλεφθεί περισσότερο υπό διοικήσεις ορισμένων στελεχών του Εργατικού κόμματος, σχετικές ευθύνες έφεραν επίσης διοικήσεις άλλων κομμάτων. Το 2008, όταν ο νυν πρωθυπουργός Keir Starmer ανέλαβε τότε επικεφαλής της εισαγγελίας, επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση του προβλήματος της παιδικής κακοποίησης και πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων, οδηγώντας στην ευρεία δημοσιοποίησή του. Το ρητό ενοχοποίησης που του αποδίδεται, αποτελεί λανθασμένη ανάγνωση μιας εγκυκλίου, και αντιθέτως, ο ίδιος προώθησε την ευαισθητοποίηση απέναντι στις καταγγελίες των θυμάτων. Οι πολυετείς έρευνες που ακολούθησαν, οδήγησαν σε 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, οι οποίες όμως στο μεγαλύτερο βαθμό αγνοήθηκαν από την κυβέρνηση την Συντηρητικών. Όταν οι Εργατικοί ανέλαβαν και πάλι την εξουσία το 2024, ανακοίνωσαν ότι θα άρχιζαν να υλοποιούν κάποιες βασικές προτάσεις, και κατέθεσαν επίσης ένα συμπληρωματικό νομοσχέδιο υποστήριξης παραμελημένων παιδιών. Όταν όμως το ζήτημα των αποπλανητικών συμμοριών επανήλθε στην επικαιρότητα μέσω εξωτερικής παρέμβασης, οι Συντηρητικοί ζήτησαν την κατάργηση του νομοσχεδίου και στη θέση του, μια νέα έρευνα για τις συμμορίες, κάτι που δεν είχαν επιδιώξει κατά την διακυβέρνησή τους. Οι Εργατικοί επισήμαναν ότι υπερτερούσε η ανάγκη άμεσων μέτρων αντί για καθυστέρηση με ακόμη περισσότερες έρευνες, θέση που υποστηρίχθηκε και από τρίτους ειδικούς κατά της παιδικής κακοποίησης. Ωστόσο, οι Εργατικοί δεν απέκλεισαν κάθε διερεύνηση, και σύντομα ανακοίνωσαν ότι θα λάμβανε χώρα μια τρίμηνη έρευνα, καθώς και ανεξάρτητη επαναδιερεύνηση παλιότερων περιστατικών κακοποίησης.
Σύμφωνα με σειράviralαναρτήσεωνστα κοινωνικά δίκτυα, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καταψήφισε τη διεξαγωγή έρευνας για μαζικούς βιασμούς από συμμορίες μεταναστών, σε μια προσπάθεια να συγκαλύψει τις ευθύνες της.
Κάποιες αναρτήσεις ισχυρίζονται επιπλέον ότι ο Πρωθυπουργός είχε προσωπική ευθύνη για το σκάνδαλο προ δεκαετίας, όταν είχε εκδώσει εγκύκλιο που χαρακτήριζε τέτοιους βιασμούς «συναινετικούς». Τον ισχυρισμό ανέρτησε και ο βουλευτής Κυριάκος Βελόπουλος.
Στην πραγματικότητα όμως, οι αναφορές είναι από παραπλανητικές έως πλήρως εσφαλμένες.
Το υπόβαθρο της υπόθεσης
Ο δισεκατομμυριούχος Elon Musk, ιδιοκτήτης του κοινωνικού δικτύου X (πρώην Twitter), τα τελευταία έτη άρχισε να εμπλέκεται στην πολιτική διεθνών σχέσεων. Από το 2023, του ασκήθηκε κριτική για την ώθηση που έδινε σε πολιτικούς του ακροδεξιού κόμματος AfD στη Γερμανία, και από το 2024, για την κλιμάκωση εντάσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Χαρακτηριστικά, τον Αύγουστο 2024, ο Musk δήλωσε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «οδηγούνταν σε εμφύλιο πόλεμο». Η σειρά των παρεμβάσεων αυτών, έχει προκαλέσει ανησυχία σε πολλούς ευρωπαίους ηγέτες.
Η πιο πρόσφατη σειρά κριτικής που ο Musk έχει ασκήσει στη σημερινή κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, επανέφερε στο προσκήνιο μια σειρά σκανδάλων που είχαν ξεκινήσει δεκαετίες νωρίτερα. Τα σκάνδαλα αυτά αφορούσαν τη δραστηριότητα αποπλανητικών συμμοριών σε διάφορες πόλεις, που προέβαιναν σε μαζικές κακοποιήσεις και βιασμούς παιδιών, αλλά για πολλά χρόνια, η δράση τους παρέμενε ευρέως άγνωστη και δεν αντιμετωπιζόταν αποτελεσματικά.
Η πλέον σοβαρή υπόθεση λάμβανε χώρα στην πόλη Ρόδεραμ, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, έως τις αρχές του 2013. Η πρώην επικεφαλής κοινωνική λειτουργός της Σκωτίας, Alexis Jay, ανέλαβε τη διεξαγωγή σχετικής έρευνας το 2014, που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι περισσότερα από 1400 παιδιά είχαν κακοποιηθεί. Οι τοπικές αρχές κατηγορήθηκαν για την αδράνειά τους και οδηγήθηκαν σε παραίτηση. Μέχρι σήμερα έχουν καταδικαστεί 63 πρόσωπα για σεξουαλικά εγκλήματα στην υπόθεση του Ρόδεραμ. Συνολικά, μεταξύ 2014 και 2024, ολοκληρώθηκαν ανάλογες έρευνες σε 5 πόλεις.
Σύντομα μετά την ολοκλήρωση της έρευνας της Jay στο Ρόδεραμ, η τότε Συντηρητική κυβέρνηση, της ζήτησε να αναλάβει μια εκτενέστερη εγχώρια έρευνα για την παιδική σεξουαλική κακοποίηση, που ονομάστηκε IICSA. Η έρευνα διήρκησε μεταξύ 2014 και 2022, οπότε και παρέδωσε την 19η και τελευταία της έκθεση. Η μία από τις εκθέσεις αφορούσε ειδικά τη δραστηριότητα οργανωμένων δικτύων κακοποίησης, αλλά η τελική εστίαση ήταν συνολικότερη.
Στην τελευταία έκθεση, παρατέθηκαν 20 συστάσεις για έκτακτη υλοποίηση, με σκοπό την αντιμετώπιση του προβλήματος από κάθε πηγή, καθώς και την υποστήριξη των θυμάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή των 20 συστάσεων δεν προχώρησε σημαντικά τα επόμενα 2 χρόνια. Μία δημοσιογραφική ανάλυση αξιολόγησε ότι μόνο 3 συστάσεις εφαρμόστηκαν πλήρως, και 2 ακόμη μερικώς· από την άλλη, η ομάδα “Act On IICSA”, της οποίας προοδεύει η Jay, ακόμη αξιολογεί ότι δεν έχει εφαρμοστεί πραγματικά, καμία πρόταση σε εθνικό επίπεδο.
Ο νέος νόμος και η καταψήφιση της τροπολογίας του
Στις βρετανικές εκλογές του καλοκαιριού 2024, για πρώτη φορά από το 2010, ανέλαβε την εξουσία το κόμμα των Εργατικών. Το Δεκέμβριο, η νέα κυβέρνηση κατέθεσε νομοσχέδιο για την προστασία των παιδιών που δεν είναι εγγεγραμμένα στο σχολικό σύστημα, πρακτική που χαρακτήρισε συμπληρωματική στις προτάσεις της Jay. Παράλληλα, η κυβέρνηση δήλωσε ότι θα υλοποιούσε χωριστά και 3 ακόμη από τις προτάσεις των εκθέσεων της Jay (οι 2 συμπεριλαμβάνονταν στις 20 γενικές συστάσεις, και η 1 στην έκθεση για τις συμμορίες).
Στις 8 Ιανουαρίου 2025, το εν λόγω νομοσχέδιο κατατέθηκε για την καθιερωμένη δεύτερη ανάγνωση από το ένα κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου. Σε αυτήν την ανάγνωση, η αντιπολίτευση κατέθεσε πρόταση τροποποίησης του νομοσχεδίου, που συνεπαγόταν την ακύρωσή του. Αυτή η τροποποίηση έληγε με μόνο μία συγκεκριμένη προτροπή προς την κυβέρνηση: να εκτελέσει «μια εθνική νομοθετική έρευνα για την ιστορική σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών, επικεντρωμένη σε αποπλανητικές συμμορίες».
Η πρόταση αυτή καταψηφίστηκε με μεγάλη πλειοψηφία, κυρίως λόγω της κυριαρχίας των Εργατικών στη Βουλή, ενώ ένα παρόμοιο ποσοστό κοντά στο 12% και από τα δύο κόμματα απείχε.
Το τρίτο πιο μεγάλο κόμμα, οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες (που συγκυβερνούσαν με τους Συντηρητικούς το 2010-2015), απείχαν επίσης από ψήφο. Οι Φιλελεύθεροι αναγνώρισαν ότι μια νέα έρευνα θα είχε χρησιμότητα στην αποτελεσματικότερη καταδίωξη των εγκληματιών, αλλά συνολικά καταδίκασαν την τροπολογία ως πολιτικά υποκινούμενη. Επεσήμαναν ότι ήδη είχε ολοκληρωθεί η επταετής έρευνα της Jay, και οι περισσότερες κατατεθειμένες προτάσεις της, είχαν αγνοηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση των Συντηρητικών. Επιπλέον, η τροπολογία δεν θα εξασφάλιζε τη διεξαγωγή νέας έρευνας, ενώ θα σήμαινε την ακύρωση θετικών πρωτοβουλιών για την προστασία των παιδιών. Η ανακοίνωση έκλεινε δηλώνοντας ότι οι Φιλελεύθεροι θα επιδίωκαν να ενισχύσουν το νομοσχέδιο, χωρίς όμως να το ακυρώσουν.
Στη Βουλή έλαβε χώρα ζωηρός διάλογος για το ζήτημα, τόσο μεταξύ βουλευτών, όσο και στην περίοδο ερωτήσεων στον πρωθυπουργό, Keir Starmer, όπου συμμετείχε και η πρόεδρος των Συντηρητικών, Kemi Badenoch.
Η Badenoch επιχειρηματολόγησε υπέρ της αναγκαιότητας μιας νέας έρευνας, λέγοντας ότι η προηγούμενη της Jay δεν είχε διακρίνει και εστιάσει επαρκώς στο πρόβλημα των συμμοριών, αλλά το είχε τοποθετήσει στο ευρύτερο πλαίσιο κακοποίησης από τρίτους. Δήλωσε επίσης ότι μια νέα στοχευμένη έρευνα θα μπορούσε να είναι συντομότερη αντί για επταετής όπως η προηγούμενη.
Ο Starmer δήλωσε ότι μπορούσε εύλογα να συμφωνήσει ή διαφωνήσει κανείς με την αναγκαιότητα νέας έρευνας. Αντέτεινε όμως ότι είχε συζητήσει με οικογένειες θυμάτων (κάτι που η Badenoch δήλωσε ότι δε θεωρούσε απαραίτητο να κάνει προσωπικά), και αυτές ήθελαν άμεση δράση, κάτι που μια εκ νέου έρευνα θα μπορούσε να καθυστερήσει για χρόνια. Σημείωσε ακόμη ότι ανεξαρτήτως της θέσης του καθένα για μια νέα έρευνα, θεωρούσε σοκαριστικό ότι κανείς θα ήθελε να ακυρώσει τις υπάρχουσες προτάσεις του νομοσχεδίου για ισχυροποίηση της προστασίας των παιδιών.
Ανεξάρτητοι αναλυτές θεώρησαν επίσης εύλογες τις αναφορές για πολιτική σκοπιμότητα, καθώς η Badenoch δεν είχε ξαναναφέρει την αναγκαιότητα αντίστοιχης έρευνας προτού το ζήτημα έρθει στην επικαιρότητα μέσω των αναρτήσεων του Musk, παρότι είχε λάβει θέση υφυπουργού για τα παιδιά το 2019, και υπουργού γυναικών το 2021. Επιπλέον, αντίστοιχες κατηγορίες προκάλεσε η αποστολή μαζικού email από τους Συντηρητικούς υπέρ της νέας έρευνας, όπου όμως ζητούνταν επίσης οικονομικές δωρεές προς το κόμμα τους.
Για αποπροσανατολισμό και πολιτική σκοπιμότητα έκανε λόγο και η Jay, υποστηρίζοντας ότι τα θύματα σαφώς θέλουν άμεση δράση, με εφαρμογή συστάσεων όπως των δικών της, αντί για περισσότερη καθυστέρηση με νέες έρευνες και συζητήσεις. Αντίστοιχη ήταν και η τοποθέτηση ενός ρεπόρτερ που καλύπτει σχετικές δίκες συμμοριών, καθώς και νομικής οργάνωσης που υποστηρίζει αντίστοιχα θύματα.
Πάντως, ο Starmer δεν απέρριψε πλήρως το αίτημα μιας νέας έρευνας, με τον εκπρόσωπό του να δηλώνει «ανοιχτομυαλιά» την ίδια μέρα της κοινοβουλευτικής διαμάχης, και ότι «πάντα θα ακούν τι θέλουν τα θύματα». Έτσι, στις 16 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση τελικά ανακοίνωσε μια σειρά μέτρων που επεδίωκαν την ισορροπία μεταξύ των δύο οπτικών· θα λάμβανε άμεσα χώρα μια ταχεία τρίμηνη εθνική έρευνα για το θέμα, και παράλληλα θα παρεχόταν χρηματοδότηση για 5 νέες τοπικές έρευνες. Επιπλέον, θα δινόταν η δυνατότητα επανεξέτασης παλιότερων αρχειοθετημένων περιστατικών από ανεξάρτητο φορέα, με δυνατότητες βαθύτερης διερεύνησης.
Αβάσιμες οι κατηγορίες συγκάληψης από τον Starmer
Όπως αναγνωρίζεται στις προαναφερόμενες εκθέσεις, την κεντρική ευθύνη για τα εκάστοτε τοπικά σκάνδαλα, φέρουν οι αντίστοιχες τοπικές αρχές. Προκειμένου να εξετάσουμε τις αντίστοιχες πολιτικές ευθύνες, προχωρήσαμε σε μια ανασκόπηση σύνθεσης των δημοτικών συμβουλίων στις 5 πόλεις που μέχρι στιγμής τεκμηριωμένα απέτυχαν να δράσουν εγκαίρως. (Σημειώνουμε ότι μέχρι το 2012, τα εν λόγω συμβούλια έλεγχαν στο μεγαλύτερο βαθμό και τις τοπικές αστυνομικές αρχές.)
Διαπιστώσαμε ότι το κόμμα των Εργατικών είναι αυτό που συχνότερα διέθετε πολιτικό έλεγχο στα αντίστοιχα συμβούλια τις τελευταίες δεκαετίες, χαρακτηριστικά στο Ρόδεραμ, αλλά ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, δεν υπήρχε πλειοψηφικός έλεγχος από κανένα κόμμα, και σε μικρότερα διαστήματα, υπερείχαν Συντηρητικοί ή Φιλελεύθεροι (Τέλφορντ, Όλντχαμ, Μπρίστολ, Ρότσντεϊλ). Συνεπώς, ενώ οι Εργατικοί έφεραν σημαντική τοπική πολιτική ευθύνη για τα σκάνδαλα, δεν επρόκειτο για αποκλειστική τους παράλειψη.
Όσον αφορά την ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης, και πάλι συμπεριλαμβάνει τους Συντηρητικούς, που κυβερνούσαν μεταξύ 1979-1996, οπότε και ξεκίνησαν τα σκάνδαλα. Ωστόσο, η ευθύνη επικεντρώνεται περισσότερο σε μετέπειτα κυβερνήσεις των Εργατικών, συγκεκριμένα υπό την πρωθυπουργία του Tony Blair.
Χαρακτηριστικά, το 2001, το Υπουργείο Εσωτερικών ανέλαβε την διεξαγωγή μιας έρευνας για την πορνεία στα Ρόδεραμ και το Μπρίστολ, που συμπεριλάμβανε και μια ενότητα για την εκπόρνευση νεαρών προσώπων. Υπεύθυνη ερευνήτρια για το Ρόδεραμ ορίστηκε η δικηγόρος Adele Weir. Ωστόσο, όταν το ζήτημα επανήλθε στην επικαιρότητα το 2014, η Weir δήλωσε ότι από νωρίς στην έρευνά της, είχε υπάρξει αντιεπαγγελματισμός και αδιαφορία από τις τοπικές αρχές.
Αντίστοιχα, μια καταγγελία στον τότε Υπουργό Εσωτερικών David Blunkett από γονείς ενός θυματοποιημένου κοριτσιού δεν οδήγησε σε αποτελέσματα, μέχρι που η συμμορία του δράστη καταδικάστηκε την επόμενη δεκαετία, μετά από επαναδιερεύνηση περισσότερων εγκλημάτων τους.
Ωστόσο ήταν διαφορετική η στάση του νυν βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer, που το 2008-2013 είχε αναλάβει τον ρόλο του επικεφαλής της βρετανικής εισαγγελίας (CPS).
Καταρχάς, το ρητό που αναγνωρίζει «αποφάσεις των ανήλικων παιδιών» και τα ενοχοποιεί για την κακοποίηση, δεν αποτελεί δική του τοποθέτηση. Όπως έδειξε το BBC σε ενδελεχή του έρευνα, η λανθασμένη απόδοση του ρητού, οφείλεται σε δήλωση του Nazir Afzal, πρώην τοπικού εισαγγελέα, το 2018. Έκτοτε, τα αστυνομικά αρχεία, ποικίλα αστυνομικά στελέχη και ο ίδιος ο Afzal, έχουν επιβεβαιώσει ότι καμιά εγκύκλιος δεν περιείχε την εν λόγω αναφορά. Καταγράφηκε μόνο μια προτροπή ώστε, κατά την αξιολόγηση σοβαρής ζημιάς στα παιδιά, «να λαμβάνονται υπόψη οι αντιδράσεις του παιδιού και οι αντιλήψεις του, ανάλογα με την ηλικία και την κατανόησή του».
Στο πρώτο έτος διοίκησης της CPS από τον Starmer, ένας δικηγόρος της υπηρεσίας έλαβε την απόφαση να μην ασκήσει δίωξη σε πρόσωπα που κατήγγειλε ένα νεαρό κορίτσι στο Ρόχντεϊλ, καθώς έκρινε τους ισχυρισμούς της αναξιόπιστους. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένδειξη ότι ο Starmer είχε εμπλοκή στη συγκεκριμένη υπόθεση, και αντιθέτως, όταν έθεσε υπεύθυνο τον Afzal στην εν λόγω περιοχή το 2011, αυτός επανέφερε τη διερεύνηση της υπόθεσης και πέτυχε καταδίκες σε αυτήν και άλλες αντίστοιχες υποθέσεις· παράλληλα, ο επίμαχος δικηγόρος αποσύρθηκε από έλεγχο ανάλογων υποθέσεων και επανεκπαιδεύτηκε.
Υπό την ηγεσία του Starmer, η CPS απολογήθηκε για προηγούμενα σφάλματα και ανεπάρκειες, και επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων απέναντι στα θύματα και την επαναδιερεύνηση κλειστών υποθέσεων· τελικά, πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων για παιδική κακοποίηση. Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε η διερεύνηση και οι πρώτες καταδίκες των συμμοριών, που έπειτα έδωσαν το έναυσμα διερεύνησης και γνωστοποίησης του μεγέθους του προβλήματος.
Χαρακτηριστικά, ο αναγνωρισμένος δημοσιογράφος Andrew Norfolk, που γνωστοποίησε ευρέως την υπόθεση του Ρόδεραμ το 2011, δήλωσε ότι ο Starmer είχε επιδιώξει συνάντηση και συζήτηση μαζί του ώστε να διορθώσει τους κανονισμούς που ενοχοποιούσαν τα θύματα· και ότι όντως, ο Starmer μετέπειτα προέβη σε αλλαγές που επέτρεψαν την επιτυχημένη δίωξη των συμμοριών. Η προσφορά του Starmer αναγνωρίστηκε και από διακομματική επιτροπή του 2013, την πρώτη τέτοια που διερεύνησε το πρόβλημα των εν λόγω συμμοριών.
Η μόνη εύλογη κριτική που έχει ασκηθεί στον Starmer στο προκείμενο ζήτημα, είναι ότι αντιθέτως, η κουλτούρα υψηλής εμπιστοσύνης στα θύματα που προώθησε ο ίδιος, οδήγησε και σε κάποιες διώξεις απέναντι σε αθώους.
Παραπληροφόρηση για τον ρόλο των συμμοριών
Μερικές αναρτήσεις ισχυρίζονται ότι το πρόβλημα των συμμοριών είναι τόσο διευρυμένο, που τα θύματά τους ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, ή ακόμη και στο εκατομμύριο. Στην πραγματικότητα όμως, όπως έχουν δείξει αναλύσεις των διαθέσιμων στοιχείων, τέτοιες εκτιμήσεις είναι αναξιόπιστες.
Η έκθεση της Jay το 2014, έκανε λόγο για «συντηρητική εκτίμηση 1400 θυμάτων στο Ρόδεραμ μεταξύ 1997-2013»· αλλά δε μπορεί να γίνει απευθείας αναγωγή της συγκεκριμένης κρίσης στο σύνολο του πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου, ούτε από άποψη επίπεδου δραστηριότητας συμμοριών, ούτε από εκτιμώμενη απόκρυψη περιστατικών από θύματα. Συνολικά, η τελευταία έκθεση της IISCA το 2022, αναγνώρισε ότι το ακριβές μέγεθος του προβλήματος, είναι ακόμη άγνωστο.
Με δεδομένο ότι το 2020, το 7.5% των ενηλίκων στην Αγγλία και Ουαλία δήλωσε κάποιας μορφής σεξουαλική κακοποίηση πριν τα 16 τους έτη, ο αντίστοιχος πληθυσμός θα ανερχόταν σε 3.1 εκατομμύρια άτομα. Ωστόσο, με βάση τα πιο πρόσφατα και αναλυτικά δεδομένα, μόνο ένα μικρό μέρος των εν λόγω περιστατικών αναμένεται να αφορούσε δράση συμμοριών. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με δεδομένα της βρετανικής αστυνομίας για το 2022, το πιο συχνό περιβάλλον κακοποίησης παρέμενε το οικογενειακό, όπως έχει διαπιστωθεί διεθνώς, όπου λάμβανε χώρα 1 στις 3 επιθέσεις· επίσης συνολικά, οι μισές επιθέσεις λάμβαναν χώρα από άλλα παιδιά. Σύμφωνα με άλλη σειρά δεδομένων για το 2023, μόλις το 3.7% των περιστατικών κακοποίησης παιδιών είχαν διαπραχθεί από ομάδες, και συνολικά μόνο το 0.6% από αποπλανητικές συμμορίες.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι σε αντίστοιχες συμμορίες συμμετέχουν μόνο μουσουλμάνοι, πρόκειται και πάλι για παραπληροφόρηση. Στην περίπτωση του Ρόδεραμ, η έκθεση του 2014 συμπέρανε ότι οι περισσότεροι δράστες ήταν πακιστανικής καταγωγής, αλλά στους καταδικασθέντες συμπεριλαμβάνονται και πρόσωπα βρετανικού υποβάθρου, όπως ο Tony Chapman, που έχει λάβει μια από τις βαρύτερες ποινές μεταξύ αντίστοιχων δραστών.
Μια συνολικότερη έρευνα επί του θέματος, διεξήχθει από το Υπουργείο Εσωτερικών και δημοσιοποιήθηκε το 2020· αυτή διαπίστωσε ότι περιορισμένα δεδομένα της περασμένης δεκαετίας, συνολικά εμφάνιζαν λευκούς δράστες συμμοριών συχνότερα από ασιάτες· ωστόσο παρέμενε αβεβαιότητα, λόγω ανεπαρκούς και κάποιες φορές υποκειμενικής καταγραφής εθνότητας. Σημειώθηκαν επίσης προκαταρκτικά στοιχεία υπερεκπροσώπησης ασιατών δραστών σε αναλογία με τον μικρό πληθυσμό τους, αλλά και πάλι, καταγράφηκε αβεβαιότητα λόγω κακής ποιότητας δεδομένων. Αντίστοιχα συμπεράσματα έχουν δημοσιευτεί και στην ανεξάρτητη βιβλιογραφία.
Είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι ακόμη και αν υπάρχει όντως υπερεκπροσώπηση δραστών παιδικής κακοποίησης σε ορισμένες εθνοτικές ομάδες, τέτοιοι δράστες παραμένουν μικρή μειοψηφία σε όλες τις ομάδες, και είναι αναλογικά ελάχιστοι όσοι ανήκουν σε αντίστοιχες συμμορίες. (Η παρατήρηση προκύπτει από τα προαναφερόμενα δεδομένα, και συγκρίσεις του εκτιμώμενου πληθυσμού των δραστών, με το μέγεθος των συνολικών πληθυσμιακών ομάδων.)
Όσον αφορά τις αιτίες αδράνειας των αρχών, ενώ στις εκθέσεις αναφέρεται ως συμπαράγοντας και η επιφύλαξη των αρχών για τυχόν στοχοποίηση μειονοτήτων, επισημαίνεται ότι πρόκειται για μία από πολυάριθμες αιτίες. Έτσι, μεταξύ πόλεων και διαφορετικών τύπων κακοποίησης, καταγράφηκαν ευρύτερες ανεπάρκειες σε συστήματα καταγραφής, συνεργασίας, και αξιοποίησης πληροφοριών, καθώς και προβληματικής αντιμετώπισης των θυμάτων. Αυτό για παράδειγμα επισημάνθηκε στις εκθέσεις της IICSA.
Την αλληλοεπικαλυπτόμενη προβληματική αντιμετώπιση των αποπλανητικών συμμοριών και της ευρύτερης παιδικής κακοποίησης, αναγνώρισε έμπρακτα και η βρετανική αστυνομία το 2023. Τότε, η κυβέρνηση των Συντηρητικών ανακοίνωσε τη δημιουργία αστυνομικής «ομάδας εργασίας για τις αποπλανητικές συμμορίες», ωστόσο η ίδια η αστυνομία δε χρησιμοποίησε τον εν λόγω τίτλο στην ανακοίνωσή της. Σύντομα άρχισε να χρησιμοποιεί το ευρύτερο αναγνωριστικό της «ομάδας εργασίας παιδικής σεξουαλικής εκμετάλλευσης», που αντιστοιχούσε με το ότι η πλειοψηφία των περιστατικών που καλούνταν να ερευνήσει, δεν αφορούσε δίκτυα προσώπων.
Παραπλανητικές είναι και οι αναφορές ότι τα θύματα «ήταν μόνο λευκά κορίτσια», που στοχοποιούνταν ως «μη μουσουλμάνες». Τα περισσότερα γνωστά θύματα στο Ρόδεραμ ήταν όντως λευκά κορίτσια, αλλά αυτό ήταν πληθυσμιακά αναμενόμενο, καθώς γενικότερα αποτελούσαν τη μεγάλη πλειοψηφία των παιδιών. Επίσης, ήδη η αναφορά της Jay το 2014, είχε εντοπίσει πολυάριθμες περιπτώσεις ασιατικών θυμάτων, που καταρχάς, ήταν δυσκολότερο να γνωστοποιήσουν την κακοποίησή τους, και ακόμη και όσα το έκαναν, δε λάμβαναν ανάλογη δημοσιότητα και αναγνώριση.
Τέλος, όσον αφορά τους στόχους των δραστών, όπως αναλύθηκε στην έκθεση του 2020, δεν καταγράφεται ως κριτήριο το θρησκευτικό υπόβαθρο των θυμάτων, αλλά η ευαλωτότητά τους, με πρωταρχικό στόχο παραμελημένα ή απομονωμένα παιδιά. Ως κίνητρο καταγράφεται συχνά αλλά όχι πάντα, το σεξουαλικό ενδιαφέρον στα παιδιά, και άλλες φορές κίνητρα ευρύτερης ικανοποίησης, κυριαρχίας, οικονομικού οφέλους, ή εκτίμησης μεταξύ γνωστών.
Συμπέρασμα
Συνιστά παραπληροφόρηση ο ισχυρισμός ότι η κυβέρνηση των Εργατικών επεδίωξε να συγκαλύψει το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών, σε συνέχεια της ενοχοποίησης των παιδικών θυμάτων από τον πρωθυπουργό, όταν αυτός ήταν εισαγγελέας.
Σε βάθος δεκαετιών, ενώ το πρόβλημα των αποπλανητικών συμμοριών είχε παραβλεφθεί περισσότερο υπό διοικήσεις ορισμένων στελεχών του Εργατικού κόμματος, σχετικές ευθύνες έφεραν επίσης διοικήσεις άλλων κομμάτων. Το 2008, όταν ο νυν πρωθυπουργός Keir Starmer ανέλαβε τότε επικεφαλής της εισαγγελίας, επεδίωξε ενεργά την αντιμετώπιση του προβλήματος της παιδικής κακοποίησης και πέτυχε τότε ρεκόρ διώξεων, οδηγώντας στην ευρεία δημοσιοποίησή του. Το ρητό ενοχοποίησης που του αποδίδεται, αποτελεί λανθασμένη ανάγνωση μιας εγκυκλίου, και αντιθέτως, ο ίδιος προώθησε την ευαισθητοποίηση απέναντι στις καταγγελίες των θυμάτων.
Οι πολυετείς έρευνες που ακολούθησαν, οδήγησαν σε 20 προτάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής κακοποίησης, οι οποίες όμως στο μεγαλύτερο βαθμό αγνοήθηκαν από την κυβέρνηση την Συντηρητικών. Όταν οι Εργατικοί ανέλαβαν και πάλι την εξουσία το 2024, ανακοίνωσαν ότι θα άρχιζαν να υλοποιούν κάποιες βασικές προτάσεις, και κατέθεσαν επίσης ένα συμπληρωματικό νομοσχέδιο υποστήριξης παραμελημένων παιδιών.
Όταν όμως το ζήτημα των αποπλανητικών συμμοριών επανήλθε στην επικαιρότητα μέσω εξωτερικής παρέμβασης, οι Συντηρητικοί ζήτησαν την κατάργηση του νομοσχεδίου και στη θέση του, μια νέα έρευνα για τις συμμορίες, κάτι που δεν είχαν επιδιώξει κατά την διακυβέρνησή τους. Οι Εργατικοί επισήμαναν ότι υπερτερούσε η ανάγκη άμεσων μέτρων αντί για καθυστέρηση με ακόμη περισσότερες έρευνες, θέση που υποστηρίχθηκε και από τρίτους ειδικούς κατά της παιδικής κακοποίησης. Ωστόσο, οι Εργατικοί δεν απέκλεισαν κάθε διερεύνηση, και σύντομα ανακοίνωσαν ότι θα λάμβανε χώρα μια τρίμηνη έρευνα, καθώς και ανεξάρτητη επαναδιερεύνηση παλιότερων περιστατικών κακοποίησης.
Ισχυρισμός: Η USAID πίσω από την εκστρατεία απάτης του Covid19: Χρηματοδοτούσαν την ανάπτυξη κορωνοϊών, εργαστήρια για βιολογικά πειράματα, μέχρι και τον «ασθενή μηδέν»!
Συμπέρασμα:Η USAID χρηματοδότησε την EcoHealth Alliance μέσω του προγράμματος PREDICT για την έρευνα αναδυόμενων ιών, συμπεριλαμβανομένων των κορωνοϊών. Όμως δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτή η χρηματοδότηση χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του SARS-CoV-2 ή ότι σχετίζεται με έρευνα “gain-of-function” στο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν. Ορισμένες αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν πιθανή την εργαστηριακή προέλευση του ιού, ενώ πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν την υπόθεση της φυσικής μετάδοσης. Μέχρι σήμερα, η προέλευση του SARS-CoV-2 παραμένει αβέβαιη και υπό διερεύνηση.
Ο ισχυρισμός ότι η USAID χρηματοδότησε έρευνα για την ανάπτυξη κορωνοϊών, βιολογικών πειραμάτων και του «ασθενή μηδέν» της πανδημίας COVID-19, κυκλοφόρησε αρχικά από τον λογαριασμό KanekoaTheGreat στην πλατφόρμα X (πρώην Twitter). Ο επιχειρηματίας Elon Musk κοινοποίησε αυτόν τον ισχυρισμό, ενισχύοντας τη διάδοσή του. Στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ισχυρισμός διαδόθηκε μέσω της σελίδας katohika.gr.
Τι ισχύει.
Η EcoHealth Alliance είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ασχολείται με την έρευνα για τις αναδυόμενες μολυσματικές ασθένειες. Μέσω του προγράμματος PREDICT, η USAID παρείχε επιχορηγήσεις σε διάφορους οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της EcoHealth Alliance, για τη μελέτη ιών στην άγρια ζωή και την αξιολόγηση του δυναμικού τους να μολύνουν ανθρώπους. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η USAID διοχέτευσε 53 εκατομμύρια δολάρια στην EcoHealth Alliance, η οποία στη συνέχεια χρησιμοποίησε αυτά τα κεφάλαια για να υποστηρίξει την έρευνα για τους κοροναϊούς στο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν.
Η έννοια της έρευνας “gain-of-function” αναφέρεται σε πειράματα που αυξάνουν τη μεταδοτικότητα ή τη λοιμογόνο ικανότητα ενός ιού. Το National Institutes of Health (NIH) είχε εγκρίνει ορισμένες χρηματοδοτήσεις στην EcoHealth Alliance για έρευνα σε κορωνοϊούς νυχτερίδων. Αν και η USAID παρείχε χρηματοδότηση στο πρόγραμμα PREDICT, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτά τα κονδύλια χρησιμοποιήθηκαν για έρευνα “gain-of-function” στο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν. Ωστόσο, έχει αναφερθεί ότι ένα πείραμα της EcoHealth Alliance σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν οδήγησε σε τροποποιημένους κορωνοϊούς με αυξημένη μολυσματικότητα σε ποντίκια. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτό σχετίζεται με τον SARS-CoV-2 ή ότι συνιστά έρευνα “gain-of-function” σύμφωνα με τον ορισμό των αμερικανικών αρχών.
Το NIAID παρείχε επιχορηγήσεις στην EcoHealth Alliance για τη μελέτη κορωνοϊών σε νυχτερίδες, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο Δρ. Fauci είχε άμεση εμπλοκή στη διαχείριση αυτών των ερευνών ή ότι ενέκρινε συγκεκριμένα πειράματα. Ο Δρ. Anthony Fauci ήταν διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων (NIAID) και είχε ρόλο στην κατανομή χρηματοδοτήσεων για έρευνες σχετικά με μολυσματικές ασθένειες Σε ακροάσεις στο Κογκρέσο, ο Δρ. Fauci δήλωσε ότι οι επιχορηγήσεις ήταν σύμφωνες με τους κανονισμούς και ότι η έρευνα δεν περιελάμβανε “κέρδος λειτουργίας” (gain-of-function) που θα αύξανε τη μεταδοτικότητα ή τη θανατηφόρα φύση των ιών.
Επιπλέον, η προέλευση του SARS-CoV-2 παραμένει αντικείμενο έρευνας και συζήτησης. Υπάρχουν δύο κύριες θεωρίες: η φυσική μετάδοση από ζώα σε ανθρώπους και η διαρροή από εργαστήριο. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν οριστικά αποδεικτικά στοιχεία που να υποστηρίζουν τη μία ή την άλλη θεωρία. Από την μία πλευρά, ορισμένες υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ, όπως το FBI έχει δηλώσει ότι μια διαρροή από εργαστήριο είναι πιθανή αιτία της πανδημίας. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο SARS-CoV-2 πιθανότατα ξεκίνησε από την αγορά της Γουχάν, καθώς ανιχνεύθηκαν ίχνη του ιού σε ζώα, όπως οι ρακούν-σκύλοι που πωλούνταν εκεί. Αυτά τα ευρήματα ενισχύουν την υπόθεση της φυσικής μετάδοσης του ιού από ζώα σε ανθρώπους. Παρόλα αυτά, η προέλευση του ιού εξακολουθεί να παραμένει αντικείμενο επιστημονικής διερεύνησης, και μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν οριστικά αποδεικτικά στοιχεία που να αποδεικνύουν είτε την εργαστηριακή διαρροή είτε τη σύνδεση της USAID με τη δημιουργία του, ενώ η Κίνα έχει αρνηθεί επανειλημμένα ότι ο ιός προήλθε από εργαστήριο και έχει περιορίσει την πρόσβαση σε διεθνείς ερευνητές για πλήρη διερεύνηση.
Συμπέρασμα:
Η USAID χρηματοδότησε την EcoHealth Alliance μέσω του προγράμματος PREDICT για την έρευνα αναδυόμενων ιών, συμπεριλαμβανομένων των κορωνοϊών, αλλά δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτή η χρηματοδότηση χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του SARS-CoV-2 ή ότι σχετίζεται με έρευνα “gain-of-function” στο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν. Ορισμένες αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν πιθανή την εργαστηριακή προέλευση του ιού, ενώ πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν την υπόθεση της φυσικής μετάδοσης. Μέχρι σήμερα, η προέλευση του SARS-CoV-2 παραμένει αβέβαιη και υπό διερεύνηση.
Ισχυρισμός: Το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ πλήρωσε το Reuters για να εμπλακεί σε “μαζική κοινωνική εξαπάτηση”
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός ότι το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ πλήρωσε το Reuters για “μαζική κοινωνική εξαπάτηση” είναι αναληθής. Η σύμβαση αφορούσε την Thomson Reuters Special Services (TRSS), μια ξεχωριστή θυγατρική, και στόχευε στην αντιμετώπιση επιθέσεων κοινωνικής μηχανικής, όχι στη διάδοση παραπληροφόρησης. Η φράση “Large Scale Social Deception (LSD)” στο συμβόλαιο αναφέρεται σε προσομοίωση απειλών για την ανάπτυξη αμυντικών μηχανισμών, όχι σε πραγματική εξαπάτηση. Οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί, που διακινήθηκαν ευρέως από τον Elon Musk και στα κοινωνικά δίκτυα της Κύπρου, διαστρέβλωσαν το περιεχόμενο του έργου.
Ο ισχυρισμός απέκτησε μεγάλη προβολή έπειτα από κοινοποίηση παραπλανητικής ανάρτησης από άλλο χρήστη στο X στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που κατόπιν κοινοποιήθηκε από τον Elon Musk.
Αυτές οι αναρτήσεις παραποίησαν τις λεπτομέρειες μιας σύμβασης μεταξύ του Υπουργείου Άμυνας και της Thomson Reuters Special Services (TRSS), μιας θυγατρικής της Thomson Reuters. Παρόμοιες αναρτήσεις κυκλοφόρησαν και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Κύπρο που ισχυρίζονται ότι το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ πλήρωσε 9 εκατομμύρια δολάρια στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters για να συμμετάσχει σε ένα πρόγραμμα “μαζικής κοινωνικής εξαπάτησης” («large scale social deception»). Οι ισχυρισμοί υποστηρίζουν επίσης ότι τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία ψεύτικων λογαριασμών στο διαδίκτυο με σκοπό τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.
Τι ισχύει:
Η σύμβαση, που είναι δημόσια προσβάσιμη, αξίας 9 εκατομμυρίων δολαρίων, υπογράφηκε μεταξύ του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ και της Thomson Reuters Special Services (TRSS) για την περίοδο 2018-2022 (ξεκίνησε επί προεδρίας Τραμπ) αφορά υπηρεσίες ανάλυσης δεδομένων και όχι προπαγάνδα. Η πραγματική σύμβαση που εμφανίζεται στη βάση δεδομένων της αμερικανικής κυβέρνησης (USAspending.gov) αφορά την “Thomson Reuters Special Services, μια ξεχωριστή θυγατρική της Thomson Reuters, η οποία παρέχει εξειδικευμένες υπηρεσίες ανάλυσης δεδομένων και πληροφοριών σε κυβερνητικές υπηρεσίες. Τέτοιες υπηρεσίες χρησιμοποιούνται συνήθως για έρευνες ασφαλείας, αντιτρομοκρατία και εγκληματολογική ανάλυση.
Πιο αναλυτικά, αφορά αντιμετώπιση επιθέσεων κοινωνικής μηχανικής (social engineering), οι οποίες στοχεύουν στον χειρισμό ατόμων ώστε να αποκαλύψουν εμπιστευτικές πληροφορίες.
Στο πλαίσιο του έργου, η TRSS προσομοίωσε επιθέσεις για να δοκιμάσει την αποτελεσματικότητα των αμυντικών εργαλείων. Έχει συνεργαστεί με αρχές ασφαλείας για την καταπολέμηση της διακίνησης ανθρώπων, ενώ το 2020, παρείχε αναλυτικά δεδομένα σε ομοσπονδιακές και τοπικές αρχές κατά τη διάρκεια του Super Bowl στη Φλόριντα, συμβάλλοντας στη διάσωση 22 θυμάτων και στη σύλληψη 47 ατόμων που εμπλέκονταν σε trafficking.
Το σχετικό συμβόλαιο, περιέχει την ορολογία “ACTIVE SOCIAL ENGINEERING DEFENSE (ASED) LARGE SCALE SOCIAL DECEPTION (LSD)), δηλαδή ΕΝΕΡΓΗ ΑΜΥΝΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ και ΕΥΡΕΙΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ. Ωστόσο, ο στόχος αυτού του προγράμματος είναι η αντιμετώπιση των ανωτέρω και όχι η εφαρμογή τους. Ο όρος Large Scale Social Deception (LSD) χρησιμοποιείται για να περιγράψει μεγάλες εκστρατείες εξαπάτησης και χειραγώγησης που μπορεί να περιλαμβάνουν διασπορά παραπληροφόρησης, κατασκευασμένες ειδήσεις, ψεύτικες ταυτότητες ή ακόμα και ψεύτικες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Στόχος του προγράμματος ήταν η προσομοίωση απειλών για τη δοκιμή και ενίσχυση των αμυντικών μηχανισμών κατά της κοινωνικής εξαπάτησης.
Η κατανόηση των τακτικών και τεχνικών που χρησιμοποιούνται από κακόβουλους παράγοντες σε μεγάλης κλίμακας εκστρατείες κοινωνικής μηχανικής και η ανάπτυξη εργαλείων προστασίας για κυβερνήσεις και εταιρείες που κινδυνεύουν από κυβερνοεπιθέσεις και εξαπάτηση.
Το Reuters διέψευσε τους ισχυρισμούς. Το ειδησεογραφικό πρακτορείο ανέφερε ότι οι πληροφορίες που διακινούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ανακριβείς και παραπλανητικές. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι το Reuters συμμετείχε σε οποιοδήποτε πρόγραμμα “μαζικής κοινωνικής εξαπάτησης”. Η DARPA (Υπηρεσία Προηγμένων Αμυντικών Ερευνητικών Προγραμμάτων, που υπάγεται στο Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ) αναφέρει ότι το πρόγραμμα είχε στόχο την ανάπτυξη εργαλείων προστασίας από κοινωνικές επιθέσεις και όχι την εξαπάτηση του κοινού.
Συμπέρασμα:
Ο ισχυρισμός ότι το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ πλήρωσε το Reuters για “μαζική κοινωνική εξαπάτηση” είναι αναληθής. Η σύμβαση αφορούσε την Thomson Reuters Special Services (TRSS), μια ξεχωριστή θυγατρική, και στόχευε στην αντιμετώπιση επιθέσεων κοινωνικής μηχανικής, όχι στη διάδοση παραπληροφόρησης. Η φράση “Large Scale Social Deception (LSD)” στο συμβόλαιο αναφέρεται σε προσομοίωση απειλών για την ανάπτυξη αμυντικών μηχανισμών, όχι σε πραγματική εξαπάτηση. Οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί, που διακινήθηκαν ευρέως από τον Elon Musk και στα κοινωνικά δίκτυα της Κύπρου, διαστρέβλωσαν το περιεχόμενο του έργου.
ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: Κάγια Κάλλας: «Να κόψουμε τη Ρωσία σε μικρότερα κομματάκια για να μην είναι επικίνδυνη»! Εκπληκτικά πράγματα από την Εσθονή δικηγόρο.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η Κάγια Κάλας ουδέποτε εκστόμισε τη φράση «Να κόψουμε τη Ρωσία σε μικρότερα κομματάκια για να μην είναι επικίνδυνη». Είπε ότι η ήττα της Ρωσίας δεν είναι κακή εξέλιξη γιατί θα μπορούσε να βοηθήσει άλλες εθνότητες που βρίσκονται εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας και να μειώσει την ισχύ της.
To pronews.gr, είναι μια ιστοσελίδα που συχνά παραπληροφορεί. Κατόπιν ο ισχυρισμός αναδημοσιεύτηκε σε άλλες ιστοσελίδες, όπως για παράδειγμα δημοσιεύματος το iskra.gr, που επίσης παραπληροφορεί συχνά και απηχεί τις θέσεις του πρώην υπουργού Παναγιώτη Λαφαζάνη:
Τι ισχύει
Η Κάγια Κάλας υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Εσθονίας από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Ιούλιο του 2024. Τον Δεκέμβριο του 2024, ανέλαβε τη θέση της Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατης Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, διαδεχόμενη τον Ζοζέπ Μπορέλ. Έχει υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι στο Κρεμλίνο και είναι υπέρμαχος της ενίσχυσης του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, καθώς και υποστηρίκτρια της Ουκρανίας στον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας. Για αυτούς τους λόγους, έχει συχνά βρεθεί στο στόχαστρο ρωσικών αφηγήσεων παραπληροφόρησης.
Πριν ο ισχυρισμός φτάσει στην Ελλάδα, είχε κυκλοφορήσει εκτενώς σε λογαριασμούς στα ΜΚΔ στο εξωτερικό, με χαρακτηριστικό παράδειγμα μια ανάρτηση που συγκέντρωσε 253 χιλιάδες θεάσεις.
Εκτός από την Κάγια Κάλας, στο πάνελ συμμετείχαν ο Γκλι Χασάνι, υπουργός Ευρωπαϊκών και Εξωτερικών Υποθέσεων της Δημοκρατίας της Αλβανίας, ο Σαμίρ Σαράν, πρόεδρος του Observer Research Foundation, ο Τίμοθι Σνάιντερ, Καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και ο Τζιμ Σιούτο ως συντονιστής, που είναι παρουσιαστής και αναλυτής Εθνικής Ασφάλειας στο CNN. Συμμετείχε εξ αποστάσεως και ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Ντμίτρο Κουλέμπα.
Για να βρούμε περισσότερες πληροφορίες, μεταφράσαμε από τα Αγγλικά στα Εσθονικά τη φράση “Kaja Kallas at the Lennart Meri Conference”, δηλαδή “Η Κάγια Κάλας στο Συνέδριο Lennart Meri” και με βάση το αποτέλεσμα “Kaja Kallas Lennart Meri konverentsil”, οδηγηθήκαμε στην ιστοσελίδα της Κυβέρνησης της Εσθονίας που ανακοίνωσε τη συμμετοχή της Κάλας στο πάνελ του συνεδρίου και συνόψισε τα λεγόμενά της. Η ίδια ανακοίνωση υπάρχει και στα Αγγλικά.
“Στην υποστήριξή μας προς την Ουκρανία, μας κρατά πίσω ο φόβος. Αυτός ο φόβος διαφέρει από χώρα σε χώρα, είτε είναι ο φόβος ενός πυρηνικού πολέμου, ο φόβος της κλιμάκωσης ή ο φόβος της μετανάστευσης. Δεν πρέπει να πέσουμε σε αυτή την παγίδα, γιατί αυτό ακριβώς θέλει ο Πούτιν. Θέλει να μας κάνει να φοβόμαστε και να αποτραπούμε από την υποστήριξη της Ουκρανίας εξαιτίας αυτού. Πρέπει να δράσουμε αποφασιστικά. Δεν μπορούμε να αφήσουμε τους αντιπάλους μας να υπαγορεύουν το μέλλον μας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βοηθήσουμε τους Ουκρανούς να εξαναγκάσουν τη Ρωσία να επιστρέψει στα σύνορά της. Πρέπει να επιμείνουμε στις κυρώσεις μέχρι να αποκατασταθεί η εδαφική κυριαρχία της Ουκρανίας. Ο επιτιθέμενος πρέπει να καταβάλει αποζημιώσεις για τη ζημιά που έχει προκαλέσει, και όσοι ευθύνονται γι’ αυτήν – συμπεριλαμβανομένης της ρωσικής ηγεσίας – πρέπει να λογοδοτήσουν στη δικαιοσύνη. Το τέλος των «γκρίζων ζωνών» είναι η ειρήνη που χρειάζεται η Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η Ουκρανία πρέπει να γίνει μέλος τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ.”
Όσον αφορά την υποτιθέμενη δήλωσή της για το διαμελισμό της Ρωσίας στο 1:06:01 του βίντεο που παραθέσαμε πιο πάνω, η Κάλας αρχίζει να μιλά, έπειτα από τον υπουργό Εξωτερικών της Ουκρανίας. Είπε:
“Τι εμποδίζει τη Δύση από το να υποστηρίξει αρκετά την Ουκρανία; Αυτό ακριβώς ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών. Είναι ο φόβος. Φόβος για κλιμάκωση, φόβος για τα πυρηνικά όπλα, φόβος για την ήττα της Ρωσίας. Το έχω ακούσει πολλές φορές, και αν σκεφτείτε τη «διεύρυνση του ΝΑΤΟ» και όλα αυτά τα ιστορικά γεγονότα, αυτό συνεχίζεται συνέχεια. Ξέρετε, τι θα συμβεί τότε, τη δεκαετία του 1990, όταν κατάρρευσε η Σοβιετική Ένωση, ότι αυτό είναι κακό. Όχι, δεν είναι κακό, η ήττα της Ρωσίας δεν είναι κακό πράγμα, γιατί τότε μπορεί να συμβεί μια αλλαγή σε αυτή την κοινωνία και υπάρχουν πολλά διαφορετικά έθνη που είναι μέρος της Ρωσίας. Πιστεύω ότι αν υπάρχουν πολλά μικρά έθνη, δεν θα ήταν κακό, αν μια μεγάλη δύναμη είναι μικρότερη.
Η συγκεκριμένη αναφορά της Κάλας έγινε ενώ ήταν ακόμη πρωθυπουργός της Εσθονίας και πριν αναλάβει τη θέση της Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατης Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας.
Συμπέρασμα
Η Κάγια Κάλας ουδέποτε εκστόμισε τη φράση «Να κόψουμε τη Ρωσία σε μικρότερα κομματάκια για να μην είναι επικίνδυνη». Είπε ότι η ήττα της Ρωσίας δεν είναι κακή εξέλιξη γιατί θα μπορούσε να βοηθήσει άλλες εθνότητες που βρίσκονται εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας και να μειώσει την ισχύ της.
Το Fact Check Cyprus ανακοινώνει ότι είναι πλέον επίσημα μέλος του European Fact-Checking Standards Network (EFCSN)! Η ενταξή μας στο EFCSN αποτελεί μία μεγάλη επιτυχία και δικαίωση των στόχων και των προσπαθειών μας, και επιβεβαιώνει τη δέσμευσή μας για ανεξάρτητη, διαφανή και αυστηρή επαλήθευση γεγονότων, ενισχύοντας τον ρόλο μας στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης. Η συμμετοχή μας στο EFCSN σημαίνει ότι τηρούμε τα υψηλότερα δημοσιογραφικά και ηθικά πρότυπα, διασφαλίζοντας ότι η δουλειά μας συνεχίζει να υπηρετεί το κοινό με ακρίβεια, ακεραιότητα και υπευθυνότητα.
Για να αναγνωριστεί ένας οργανισμός ως επιβεβαιωμένο μέλος του EuropeanFact–CheckingStandardsNetwork (EFCSN), πρέπει να τηρεί αυστηρά μεθοδολογικά και ηθικά κριτήρια, καθώς και πρότυπα διαφάνειας , όπως ορίζονται στον Κώδικα Δεοντολογίας του EFCSN. Συγκεκριμένα, οι οργανισμοί επαλήθευσης γεγονότων πρέπει να συμμορφώνονται πλήρως με τα πρότυπα του EFCSN. Μετά την έγκριση, τα μέλη πρέπει να αναγνωρίζουν δημόσια το καθεστώς τους και να παρέχουν σύνδεσμο προς την εγκεκριμένη αίτησή τους. Οι επιβεβαιωμένοι οργανισμοί καταχωρούνται στον ιστότοπο του EFCSN, ενώ και οι μητρικοί οργανισμοί πρέπει να τηρούν τις γενικές ηθικές αρχές του Κώδικα.
Όσον αφορά τη μεθοδολογία τους, οι οργανισμοί πρέπει να επικεντρώνονται σε θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος και να ακολουθούν σαφή και διαφανή μεθοδολογία.Η μεθοδολογία πρέπει να είναι δημόσια προσβάσιμη, περιγράφοντας πώς επιλέγονται, ερευνώνται και βαθμολογούνται οι ισχυρισμοί.Επιπλέον,το κοινό πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλλει ισχυρισμούς προς επαλήθευση μέσω ενός δημόσιου καναλιού επικοινωνίας.
Οι αξιολογήσεις πρέπει να βασίζονται σε αντικειμενικά αποδεικτικά στοιχεία, χρησιμοποιώντας τα ίδια κριτήρια για όλους τους ισχυρισμούς, ανεξαρτήτως πηγής.Τα ευρήματα πρέπει να υποστηρίζονται από τουλάχιστον δύο ανεξάρτητες και αξιόπιστες πηγές, εκτός εάν υπάρχει μόνο μία σχετική πηγή. Οι πηγές πρέπει να κατονομάζονται, εκτός εάν υπάρχει κίνδυνος ασφαλείας, ενώ οι ανώνυμες πηγές πρέπει να επιβεβαιώνονται από άλλες επώνυμες πηγές ή αποδεικτικά στοιχεία.
Σε περίπτωση που χρειαστεί να χρησιμοποιηθούν γνώμες ειδικών, πρέπει να περιλαμβάνεται αξιολόγηση της αξιοπιστίας τους στο σχετικό αντικείμενο. Όλες οι επαληθεύσεις πρέπει να υποβάλλονται τουλάχιστον σε έναν γύρο επιμέλειας από κάποιον άλλο εκτός του συγγραφέα πριν από τη δημοσίευση. Τέλος, τα πορίσματα πρέπει να παρουσιάζονται με ουδέτερη, ακριβή και τεκμηριωμένη γλώσσα, χωρίς υπερβολές ή συναισθηματική φόρτιση.
Οι οργανισμοί επαλήθευσης που συμμετέχουν στο EFCNS πρέπει να εξασφαλίζουν την αμεροληψία και την ακεραιότητά τους. Συγκεκριμένα, πρέπει είναι πολιτικά ανεξάρτητοι και να μην υποστηρίζουν πολιτικά κόμματα ή υποψηφίους. Δεν πρέπει να επικεντρώνονται υπέρμετρα σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό κόμμα ή ιδεολογικό χώρο, ενώ απαγορεύεται το προσωπικό τους να κατέχει ενεργούς ρόλους σε πολιτικά κόμματα ή κυβερνητικές θέσεις. Οι εσωτερικές πολιτικές των οργανισμών απαγορεύουν κομματικές δηλώσεις ή αποδοχή δώρων που επηρεάζουν την αντικειμενικότητα. Οι οργανισμοί μπορούν να υποστηρίζουν μόνο ζητήματα που σχετίζονται με την επαλήθευση γεγονότων, με τρόπο που δεν θέτει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία τους.
Κατά την επαλήθευση γεγονότων,οι οργανισμοί οφείλουν να προστατεύουν την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια των ατόμων, ειδικά των ανηλίκων και όσων κινδυνεύουν. Δεν πρέπει να αποκαλύπτουν αδικαιολόγητα την ταυτότητα ιδιωτών που διαδίδουν παραπληροφόρηση, ενώ οι σημαντικοί εμπλεκόμενοι σε μια επαλήθευση πρέπει να έχουν δικαίωμα απάντησης. Από την άλλη, οσον αφορά τους εργαζόμενους στον οργανισμό, είναι σημαντικό να εφαρμόζονται μέτρα προστασίας του προσωπικού από παρενόχληση και ψυχολογική καταπόνηση.
Πολιτικές υπάρχουν και όσον αφορά λάθη ή διορθώσεις στον έλεγχο γεγονότων. Τα λάθη πρέπει να διορθώνονται άμεσα και να επισημαίνονται ξεκάθαρο στο αρχικό άρθρο. Οι σημαντικές διορθώσεις πρέπει να εξηγούνται και να δημοσιοποιούνται από τα ίδια κανάλια που χρησιμοποιήθηκαν για την αρχική δημοσίευση. Οι οργανισμοί πρέπει να έχουν μια δημόσια διαθέσιμη πολιτική διορθώσεων και να τηρούν αρχείο διορθώσεων, ενώ το ίδιο το κοινό πρέπει να έχει άμεσο κανάλι υποβολής αιτημάτων για διόρθωση.
Σημαντικό στοιχείο όσον αφορά τους συμμετέχοντες οργανισμούς είναι η διαφάνειαστη νομική δομή, τη διακυβέρνηση και την ιδιοκτησία τους (συμπεριλαμβανομένων μετόχων με πάνω από 5%), τα οποία πρέπει να βρίσκονται δημόσια διαθέσιμα.Τα ονόματα και τα επαγγελματικά προφίλ των διευθυντών και αρθρογράφων πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμα.Τέλος,πρέπει να δημοσιεύονται οι καταστατικές αρχές και ο κώδικας δεοντολογίας του οργανισμού.
Παράλληλα,οι οργανισμοί πρέπει να δημοσιοποιούν όλες τις πηγές χρηματοδότησης που συνεισφέρουν 1% ή €5.000+ στον προϋπολογισμό τους.Πρέπει να δημοσιεύεται αναφορά των κυριότερων πηγών χρηματοδότησης, ιδίως εκείνων που ενδέχεται να προκαλέσουν σύγκρουση συμφερόντων (π.χ. κρατικές ή εταιρικές επιχορηγήσεις), ενώ πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι το περιεχόμενο επαλήθευσης δεν είναι χορηγούμενο.Αυτά τα στοιχεία περιλαμβάνουν πέρα από τα χρήματα και οποιαδήποτε σημαντική εξωτερική οικονομική υποστήριξη (π.χ. λογισμικό, εργαλεία).
Με την τήρηση αυτών των κριτηρίων, οι οργανισμοί επαλήθευσης διασφαλίζουν την ακρίβεια, τη διαφάνεια και την ανεξαρτησία τους, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του κοινού στη δουλειά τους. Ένα τεράστιο ευχαριστώ στην ομάδα μας, στους υποστηρικτές και στους συνεργάτες μας που ήταν δίπλα μας σε αυτό το ταξίδι. Μαζί, ενισχύουμε τη μάχη για ακρίβεια στην πληροφορία!
Ισχυρισμός: Σε βίντεο που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο φαρμακοποιός Θεμιστοκλής Τσίτσος ισχυρίζεται ότι η κανέλα μπορεί να θεραπεύσει τον διαβήτη, επικαλούμενος μια επιστημονική δημοσίευση του 2024.
Συμπέρασμα: Το επίμαχο βίντεο, στο οποίο φέρεται να μιλάει ο φαρμακοποιός Θεμιστοκλής Τσίτσος, αποτελεί προϊόν τεχνολογίας deepfake. Ο κ. Τσίτσος δεν έχει δημιουργήσει ή δημοσιεύσει αυτό το περιεχόμενο, καθιστώντας το βίντεο ψευδές και παραπλανητικό. Όσον αφορά στη θεραπεία του διαβήτη με κανέλα, τα εμπειρικά δεδομένα είναι ακόμα αντιφατικά με κάποιες έρευνες να δείχνουν ότι η λήψη κανέλας ίσως βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή προδιαβήτη, και με άλλες έρευνες να μη δείχνουν κάποιο όφελος. Πάντως η κανέλα δεν θεωρείται ως θεραπεία του διαβήτη ούτε μπορεί να αντικαταστήσει τις φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Ένα βίντεο που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προωθεί τον ισχυρισμό ότι η κατανάλωση κανέλας θεραπεύει το διαβήτη, προσπαθώντας παράλληλα να κατευθύνει τους θεατές στην «αγορά» μετρητή ζαχάρου. Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση που υποστηρίζει τη θεραπεία του διαβήτη από την κανέλα. Αυτή η τακτική είναι ένα κλασικό παράδειγμα απάτης και παραπληροφόρησης που συνδυάζει ψευδείς ιατρικούς ισχυρισμούς με εμπορικά κίνητρα.
Τι ισχύει για το βίντεο
Στο επίμαχο βίντεο εμφανίζεται να μιλάει ο γνωστός φαρμακοποιός και youtuber Θεμιστοκλής Τσίτσος. Ωστόσο, η λεπτομερής ανάλυση του υλικού αποκαλύπτει ότι πρόκειται για παραποιημένο βίντεο που δημιουργήθηκε με χρήση τεχνητής νοημοσύνης (deepfake). Συγκεκριμένα, εντοπίστηκαν πολλαπλές τεχνικές ατέλειες: ο λόγος δεν συγχρονίζεται με την κίνηση των χειλιών, οι εκφράσεις του προσώπου είναι αφύσικα έντονες, ενώ παρατηρούνται απότομες αλλαγές στη θέση του προσώπου παρά τη σταθερότητα του ήχου.
Συγκεκριμένα, ένας αριθμός στοιχείων υποδεικνύουν τη μη αυθεντικότητα του βίντεο. Αυτά περιλαμβάνουν τα εξής:
Γίνεται λόγος για μια δήθεν έρευνα που διενήργησε η ομάδα του φαρμακοποιού, χωρίς όμως να παρουσιάζονται στο βίντεο στοιχεία ή η μεθοδολογία που να υποστηρίζουν την εγκυρότητά της.
Ο ομιλητής ισχυρίζεται ότι θα παρουσιάσει μια συνταγή, όμως, παρά τη διάρκεια του βίντεο (περίπου 10 λεπτά), δεν υπάρχει καμία σχετική περιγραφή ή επίδειξη.
Σε αντίθεση με τα συνηθισμένα βίντεο που αναρτά ο συγκεκριμένος επιστήμονας, όπου γίνεται χρήση διαφορετικών καρέ ή επιπρόσθετου οπτικού υλικού, εδώ εμφανίζεται μόνο ένα σταθερό πλάνο.
Στο βίντεο γίνεται ισχυρισμός ότι «αυτό το βίντεο μπορεί να αφαιρεθεί σε 15 λεπτά καθώς πολλοί το παρακολουθούν αυτή τη στιγμή». Στην πραγματικότητα, η αφαίρεση βίντεο μπορεί να οφείλεται σε λόγους παραπληροφόρησης ή απάτης και όχι στον αριθμό προβολών.
Επίσης, σε άλλο περιεχόμενο που έχει δημοσιεύσει ο φαρμακοποιός για το σάκχαρο (και υπάρχει σχετική θεματολογία αναρτημένη) δεν υπάρχει το συγκεκριμένο βίντεο δημοσιοποιημένο πουθενά.
Τέλος, ο λογαριασμός που ανέβασε το βίντεο φαίνεται να είναι ψεύτικος. Συγκεκριμένα, πατώντας πάνω στο προφίλ, η σχετική ανάρτηση δεν εμφανίζεται στο προφίλ του χρήστη, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία διαχείρισης της σελίδας, ο διαχειριστής βρίσκεται στη Μολδαβία.
Επίσης, στο βίντεο προωθείται μια ιστοσελίδα (https://uikame.click/), η οποία δεν σχετίζεται με την επίσημη ιστοσελίδα του φαρμακοποιού. Στη σελίδα εμφανίζονται διάφορα προϊόντα (μετρητές σακχάρου), παρά την αρχική υπόδειξη ότι διαφημίζεται ένα συγκεκριμένο προϊόν. Πατώντας στο σύνδεσμο ζητείται όνομα και τηλέφωνο των χρηστών, ωστόσο αναγράφεται μια διεύθυνση «West Halie, 55050 Jasmin Village», η οποία δεν εμφανίζεται στην αναζήτηση της Google. Επίσης, περιέχει ένα ψευδές email, γεγονός που ενισχύει τις αμφιβολίες για την εγκυρότητα της σελίδας και τεκμηριώνει ότι πρόκειται για απάτη.
Το Fact Check Cyprus επικοινώνησε τηλεφωνικά με συνεργάτες του φαρμακοποιού, οι οποίοι διέψευσαν κατηγορηματικά τόσο την εμφάνισή του στο βίντεο όσο και τις αποδιδόμενες σε αυτόν δηλώσεις. Σύμφωνα με τους ίδιους, πρόκειται για παραπλανητικό περιεχόμενο που στοχεύει στην εξαπάτηση του κοινού.
Τι ισχύει για την κανέλα και τον διαβήτη
Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η κανέλα μπορεί να έχει κάποιες ευεργετικές επιδράσεις στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή προδιαβήτη, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία του διαβήτη (Πηγή 1, Πηγή 2). Αρκετές μελέτες, συμπεριλαμβανομένης μιας μετα-ανάλυσης που δημοσιεύτηκε το 2023, δείχνουν ότι η λήψη κανέλας μπορεί να μειώσει σημαντικά το σάκχαρο νηστείας, την HbA1c και την αντίσταση στην ινσουλίνη σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 (Πηγή 1). Μια μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι η λήψη κανέλας, ιδιαίτερα σε μορφή κάψουλας και σε δόσεις έως 2 γραμμαρίων/ημέρα, βελτίωσε το γλυκαιμικό και λιπιδικό προφίλ και μείωσε τον δείκτη μάζας σώματος σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 (Πηγή 2).
Γενικά, φαίνεται από τις έρευνες ότι η λήψη κανέλας μπορεί ενδεχομένως να βοηθήσει στη διαχείριση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα, χωρίς ωστόσο οι έρευνες να δείχνουν ομόφωνα την ευεργετική της δράση. Πάντως καμία έρευνα δεν δείχνει ότι η κανέλα θεραπεύει τον διαβήτη. Κάποιες μελέτες έχουν δείξει οφέλη, ενώ από την άλλη πλευρά άλλες έρευνες δεν έχουν βρει σημαντικές επιδράσεις (Πηγή 4, Πηγή 5). Μία μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2024 έδειξε ότι μια μέτρια ημερήσια πρόσληψη 4 γραμμαρίων κανέλας για τέσσερις εβδομάδες οδήγησε σε σημαντική μείωση των μέσων επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, ιδιαίτερα σε άτομα με παχυσαρκία και προδιαβήτη (Πηγή 6, Πηγή 7). Με βάση αυτά τα στοιχεία, χρειάζονται περισσότερες μακροπρόθεσμες μελέτες για την πλήρη κατανόηση των επιδράσεων και του προφίλ ασφάλειας της κανέλας (Πηγή 7).
Πώς να αναγνωρίζετε αναξιόπιστους ισχυρισμούς για θεραπείες διαφόρων ασθενειών
Προσέξτε ιδιαίτερα όταν βλέπετε:
Ισχυρισμούς για «θαυματουργές» ή «άμεσες» θεραπείες
Προτροπές για διακοπή της συμβατικής θεραπείας
Αναφορές σε «μυστικά που οι γιατροί/φαρμακευτικές εταιρείες δεν θέλουν να ξέρετε»
Μαρτυρίες χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση
Προϊόντα που υπόσχονται «πλήρη θεραπεία»
Επίκληση σε «αρχαία» ή «παραδοσιακή» σοφία χωρίς επιστημονικά στοιχεία
Συνδέσεις με πωλήσεις συγκεκριμένων προϊόντων ή συσκευών
Ισχυρισμούς που συνδυάζουν «φυσικές θεραπείες» με την προώθηση ιατρικών συσκευών
Βίντεο ή άρθρα που ξεκινούν με εντυπωσιακούς ιατρικούς ισχυρισμούς και καταλήγουν σε προώθηση προϊόντων
Συμπέρασμα: Το επίμαχο βίντεο, στο οποίο φέρεται να μιλάει ο φαρμακοποιός Θεμιστοκλής Τσίτσος, αποτελεί προϊόν τεχνολογίας deepfake. Ο κ. Τσίτσος δεν έχει δημιουργήσει ή δημοσιεύσει αυτό το περιεχόμενο, καθιστώντας το βίντεο ψευδές και παραπλανητικό. Όσον αφορά στη θεραπεία του διαβήτη με κανέλα, τα εμπειρικά δεδομένα είναι ακόμα αντιφατικά με κάποιες έρευνες να δείχνουν ότι η λήψη κανέλας ίσως βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή προδιαβήτη, και με άλλες έρευνες να μη δείχνουν κάποιο όφελος. Πάντως η κανέλα δεν θεωρείται ως θεραπεία του διαβήτη ούτε μπορεί να αντικαταστήσει τις φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Ισχυρισμός: Αρκεί μόνο η εκμάθηση της σωστής αναπνοής για να αντιμετωπιστούν το άγχος, το στρες και η κατάθλιψη.
Συμπέρασμα: Η κατάθλιψη απαιτεί επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους θεραπείας, όπως ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή. Οι εναλλακτικές μέθοδοι, όπως η σωστή αναπνοή, μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του άγχους, αλλά δεν υποκαθιστούν την κλινική θεραπεία.
Ενας φερόμενος ειδικός στον τομέα των εναλλακτικών θεραπειών σε δύο κείμενά του (ανάρτηση στο Facebook και κείμενο στο blog του), προωθεί την ιδέα ότι η σωστή αναπνοή και οι εναλλακτικές θεραπείες μπορούν να αντιμετωπίσουν πλήρως το άγχος, το στρες και την κατάθλιψη, αντικαθιστώντας ακόμη και φαρμακευτικές αγωγές.
Συγκεκριμένα ο εν λόγω κύριος υποστηρίζει ότι η σωστή αναπνοή μπορεί να θεραπεύσει πλήρως (100%) το άγχος, το στρες και την κατάθλιψη ή ακόμα και να αντικαταστήσει τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Υποστηρίζει επίσης ότι η συμμετοχή σε σεμινάρια αναπνοής μπορεί να εξαλείψει το άγχος και την κατάθλιψη και η μέθοδος αναπνοής απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση. Επίσης προσθέτει πως η κατάθλιψη οφείλεται κυρίως σε κακή οξυγόνωση του εγκεφάλου και ως εκ τούτου η σωστή αναπνοή απελευθερώνει τα αρνητικά συναισθήματα και τις φοβίες.
Τι ισχύει
Σύμφωνα με επιστημονικές πηγές, η διαφραγματική αναπνοή μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του στρες και του άγχους, καθώς επηρεάζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, μειώνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να υποστηρίζουν ότι η αναπνοή μπορεί να θεραπεύσει πλήρως την κατάθλιψη. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA) επισημαίνει ότι η κατάθλιψη είναι μια σύνθετη διαταραχή που απαιτεί ψυχοθεραπεία ή/και φαρμακευτική αγωγή, ανάλογα με τη σοβαρότητα. Η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής χωρίς ιατρική παρακολούθηση μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές (Πηγή 1, Πηγή 2, Πηγή 3, Πηγή 4, Πηγή 5, Πηγή 6, Πηγή 7).
Παρόλο που οι τεχνικές χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του άγχους, δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν ότι η μεμονωμένη συμμετοχή σε σεμινάρια μπορεί να θεραπεύσει την κατάθλιψη. Η διαφραγματική αναπνοή δεν απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση για να διδαχθεί και μπορεί να γίνει από πολλούς επαγγελματίες υγείας. Είναι μια γνωστή τεχνική που χρησιμοποιείται σε διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις (π.χ., γιόγκα, φυσιοθεραπεία) και δεν απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση πολλών ετών για να διδαχθεί. (Πηγή 1, Πηγή 2, Πηγή 3, Πηγή 4, Πηγή 5, Πηγή 6, Πηγή 7, Πηγή 8).
Όσον αφορά τις αιτίες της κατάθλιψης, η τελευταία είναι μια πολύπλοκη διαταραχή και επηρεάζεται από βιολογικούς, συναισθηματικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Ενώ η οξυγόνωση του εγκεφάλου είναι σημαντική για τη γενική υγεία, δεν αποτελεί κύρια αιτία της κατάθλιψης. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA), το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS) και επιστημονικές δημοσιεύσεις διαταραχές στα επίπεδα νευροδιαβιβαστών, τραυματικές εμπειρίες και γενετική προδιάθεση είναι οι βασικότεροι παράγοντες. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι η αναπνοή μπορεί να «απελευθερώσει» αρνητικά συναισθήματα ή να θεραπεύσει φοβίες. Οι φοβίες απαιτούν ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, όπως η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) (Πηγή 1, Πηγή 2, Πηγή 3, Πηγή 4).
Συμπέρασμα: Η κατάθλιψη απαιτεί επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους θεραπείας, όπως ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή. Οι εναλλακτικές μέθοδοι, όπως η σωστή αναπνοή, μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του άγχους, αλλά δεν υποκαθιστούν την κλινική θεραπεία.
Ισχυρισμός: Οι Χίλαρι Κλίντον, Μπαράκ Ομπάμα, Καμάλα Χάρις και Ελίζαμπεθ Γουόρεν έκαναν ναζιστικό χαιρετισμό σε δημόσιες εμφανίσεις.
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός ότι οι Κλίντον, Ομπάμα, Χάρις και Γουόρεν έκαναν ναζιστικό χαιρετισμό είναι ξεκάθαρα ψευδής. Πρόκειται για εικόνες που έχουν εσκεμμένα απομονωθεί και παρουσιάζονται εκτός πλαισίου.
Πρόσφατα, μετά τις κατηγορίες εναντίον του Έλον Μασκ για φερόμενο ναζιστικό χαιρετισμό κατά τη διάρκεια της ορκωμοσίας του Ντόναλντ Τραμπ, κυκλοφόρησαν εικόνες και από τον ίδιο τον Μασκ που δείχνουν πολιτικούς όπως η Χίλαρι Κλίντον, ο Μπαράκ Ομπάμα, η Καμάλα Χάρις και η Ελίζαμπεθ Γουόρεν με τεντωμένο το χέρι, υπονοώντας ότι και αυτοί έκαναν ναζιστικό χαιρετισμό. Ωστόσο, αυτές οι εικόνες παρουσιάζονται εκτός πλαισίου, δηλαδή με ελλιπές περιεχόμενο και δεν υποδηλώνουν τέτοια πρόθεση.
Για να επαληθευτεί η αυθεντικότητα των εικόνων και να βρούμε τα αυθεντικά βίντεο, χρησιμοποιήθηκε το εργαλείο Google Reverse Image Search από τον αρχικό ισχυρισμό που είναι μια ανάρτηση στο X με περισσότερες από 157 εκατομμύρια θεάσεις. Πρόκειται για την ανάρτηση που κοινοποίησε και ο Έλον Μασκ.
Η συγκεκριμένες εικόνες που κυκλοφόρησαν απομονώνουν μερικά καρέ από τα βίντεο, αλλοιώνοντας το πραγματικό νόημα της κίνησης.
Χίλαρι Κλίντον: Μία από τις φωτογραφίες της Κλίντον, που διακινείται ευρέως, τραβήχτηκε από φωτογράφο του Associated Press σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων στο Σικάγο στις 18 Δεκεμβρίου 2007.:Μία από τις φωτογραφίες της Κλίντον, που διακινείται ευρέως, τραβήχτηκε από φωτογράφο του Associated Press σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων στο Σικάγο στις 18 Δεκεμβρίου 2007.
Αν και δεν μπορέσαμε να εντοπίσουμε οπτικό υλικό από τη συγκεκριμένη εκδήλωση, η συγκεκριμένη φωτογραφία κυκλοφορεί στο διαδίκτυο από το 2007. Δείχνει την Χίλαρι Κλίντον στις 18 Δεκεμβρίου 2007, σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων σε έρανο στο Σικάγο. Ηχογράφηση μπορείτε να ακούσετε εδώ.
Μπαράκ Ομπάμα: Το στιγμιότυπο είναι από ομιλία του το 2010 στη Βαλτιμόρη, όπου χρησιμοποιούσε χειρονομίες για να τονίσει τα λόγια του.Στο χρονικό σημείο 1:20:51 , ο Μπαράκ Ομπάμα απαντά σε μια ερώτηση σχετικά με το Medicare. Με το δεξί του χέρι, σχεδιάζει μια νοητή ευθεία γραμμή μπροστά του για να δείξει ένα σταθερό κόστος. Στη συνέχεια, κάνει μια χειρονομία, υψώνοντας το χέρι του και κοιτάζοντας τον βουλευτή στον οποίο απαντά. Η κίνηση αυτή αντιπροσωπεύει ένα υψηλό κόστος, ή όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, “εκτός ελέγχου”.
Στη σύνθετη εικόνα που ακολουθεί, η συγκεκριμένη στιγμή παρουσιάζεται από δύο γωνίες. Η μικρότερη εικόνα στα δεξιά δείχνει ένα αντίγραφο υψηλότερης ανάλυσης (αρχειοθετημένο εδώ) της εικόνας που εμφανίζεται στη δημοσίευση στο Instagram.
Ελίζαμπεθ Γουόρεν: Η φωτογραφία τραβήχτηκε σε προεκλογική εκδήλωση το 2016, όπου χαιρετούσε το κοινό φυσιολογικά. Η Γερουσιαστής της Μασαχουσέτης Ελίζαμπεθ Γουόρεν μιλούσε υπέρ της Χίλαρι Κλίντον στο Εθνικό Συνέδριο των Δημοκρατικών. Στο χρονικό σημείο 0:11 η Ελίζαμπεθ Γουόρεν χαιρετούσε το κοινό κουνώντας το αριστερό της χέρι.
Καμάλα Χάρις: Η εικόνα της Καμάλα Χάρις προέρχεται από ομιλία της στη Νότια Καρολίνα το 2019, όπου στο χρονικό σημείο 5:12 χαιρετούσε το κοινό κουνώντας συνεχώς το δεξί της χέρι. Η κίνηση αυτή δεν έχει καμία σχέση με ναζιστικό χαιρετισμό και ερμηνεύτηκε λανθασμένα λόγω απομόνωσης ενός στιγμιότυπου από το πλήρες βίντεο.
Όλες οι περιπτώσεις επιβεβαιώνουν ότι οι χειρονομίες τους δεν έχουν καμία σχέση με ναζιστικό χαιρετισμό. Οι εικόνες έχουν απομονωθεί και παραποιηθεί σκόπιμα για να δημιουργήσουν ψευδείς εντυπώσεις.
Ο ισχυρισμός έχει καταρριφθεί και από τον οργανισμό “Snopes”.
Συμπέρασμα:
Ο ισχυρισμός ότι οι Κλίντον, Ομπάμα, Χάρις και Γουόρεν έκαναν ναζιστικό χαιρετισμό είναι ξεκάθαρα ψευδής. Πρόκειται για εικόνες που έχουν εσκεμμένα απομονωθεί και παρουσιάζονται εκτός πλαισίου.
Ισχυρισμός: Πως βάζουν φωτιές με λέιζερ από αεροπλάνα
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Το αεροσκάφος που εμφανίζεται στο βίντεο είναι το Boeing YAL-1, ένα στρατιωτικό πειραματικό πρόγραμμα της NASA και της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ. Το Boeing YAL-1 σχεδιάστηκε αποκλειστικά για την εξουδετέρωση βαλλιστικών πυραύλων κατά τη φάση εκτόξευσής τους και δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ για την πρόκληση πυρκαγιών.
Ένα βίντεο στο Facebook με πάνω από 1 εκατομμύριο προβολές υποστηρίζει ότι ένα αεροσκάφος εξοπλισμένο με λέιζερ προκαλεί πυρκαγιές.
Τι ισχύει:
Για να επαληθευτεί η αυθεντικότητα του βίντεο, χρησιμοποιήθηκε το εργαλείο Google Reverse Image Search. Αναλύοντας στιγμιότυπα από το βίντεο, διαπιστώθηκε ότι οι εικόνες προέρχονται από το Boeing YAL-1, ένα πειραματικό αεροσκάφος που αναπτύχθηκε από την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ (USAF).
Το Boeing YAL-1 ήταν ένα πειραματικό αεροσκάφος βασισμένο στο Boeing 747-400F, εξοπλισμένο με χημικό λέιζερ υψηλής ενέργειας. Αναπτύχθηκε από την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και τη NASA με αποκλειστικό σκοπό την καταστροφή βαλλιστικών πυραύλων κατά την εκτόξευση. Ωστόσο, οι επιχειρησιακοί περιορισμοί, όπως η ανάγκη για κοντινή απόσταση από τον στόχο και το υψηλό κόστος του προγράμματος (περίπου 5.1 δισεκατομμύρια δολάρια), οδήγησαν στην ακύρωσή του το 2012.
Το υπό εξέταση απόσπασμα προέρχεται από βίντεο της 12ης Φεβρουαρίου 2010, στο οποίο το YAL-1 κατέστρεψε επιτυχώς έναν βαλλιστικό πύραυλο κατά τη διάρκεια δοκιμής, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα της τεχνολογίας του.
Τα λέιζερ υψηλής ενέργειας ανήκουν στα λεγόμενα “ενεργειακά όπλα”, γνωστά και ως όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας (Directed Energy Weapons – DEW), τα οποία περιλαμβάνουν διάφορες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των μικροκυμάτων και των ακτίνων σωματιδίων. Αυτά τα συστήματα χρησιμοποιούν κατευθυνόμενη ενέργεια για να εξουδετερώσουν στόχους, αντί για τη χρήση συμβατικών αντιπυραυλικών συστημάτων. Το Boeing YAL-1, ως DEW, σχεδιάστηκε αποκλειστικά για την καταστροφή βαλλιστικών πυραύλων και δεν είχε δυνατότητα ή σκοπό να προκαλεί πυρκαγιές.
Συμπέρασμα: Ο ισχυρισμός είναι ψευδής. Το αεροσκάφος που εμφανίζεται στο βίντεο είναι το Boeing YAL-1, ένα στρατιωτικό πειραματικό πρόγραμμα της NASA και της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ. Το Boeing YAL-1 σχεδιάστηκε αποκλειστικά για την εξουδετέρωση βαλλιστικών πυραύλων κατά τη φάση εκτόξευσής τους και δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ για την πρόκληση πυρκαγιών.
